Засідала Рада влады СР про народностны меншыны. Представителі державы не голосовали з меншынами

У віторок 3-го новембра 2026-го року в Братіславі одбыло ся 5-те засіданя Рады влады Словацькой републікы про народностны меншыны. Засіданя у владнім готелі Bôrik вів підпредседа Рады – уповномоченый влады СР про народностны меншыны Акош Горонь.

Рада мала на проґрамі 13 пунктів, меджі нима і пункты, котры были присвячены Фонду на підпору културы народностных меншын, народностному высыланю в Словацькій телевізії і радію (STVR) ці стану хоснованя языків народностных меншын. Бісідовало ся і о леґіслатівных процесах в области прав народностных меншын.

Пункты, о котрых ся бісідовало на засіданю, передом обговорили членове Палаты народностных меншын Рады влады Словацькой републікы про народностны меншыны на своїм засіданю, яке одбыло ся 14-го октобра.

Директор фонду одповідав на вопросы, міністерство мовчіть

На засіданю брав участь директор Фонду на підпору културы нарондостных меншын Ян Штовка. Фонду были присвячены аж два пункты.

Директор Штовка передложыв Справу о діятельности фонду на підпору културы народностных меншын, причім споминав і вызвы на слідуючій рік, котрых терміны уж были публікованы. Так само знова повторив, же почав робити моніторінґ подій, котры суть реалізованы із підпоров народностного фонду. Припомянув і недостаткы, котры ся повторяють із боку жадателів о дотації.

Кедьже представителі меншын адресовали Фонду на підпору културы народностных меншын і конкретны вопросы односно фунґованя, перед засіданьом членове Рады дістали і конкретны одповіді, о чім ся пак і діскутовало.

Фонду быв присвяченый іщі єден пункт, в рамках котрого мали членове Рады дістати інформацію о рихтованій новелізації закона о фонді. Мало бы іти о меншу новелізацію, на основі котрой бы ся до ґрантовой схемы придала ґуральска народностна меншына, котра была офіціално вызнана на Словакії у 2025-ім році, а так само бы ся звекшыв бюджет фонду.

Реалность была така, же Міністерство културы Словацькой републікы не додало на засіданя жадны конкретны інформації о новелізації. Представитель резорту културы довгодобо не ходить на засіданя Рады, присутный не быв ани теперь. Давати вопросы так не было кому, а то нелем в тій темі.

Реално грозить, же новелізація ся не зробить ани тот рік, і так Ґуралі зістануть без фінанцій на свою културу і в слідуючім році. Інформацію о тім, ці ся на новелізації робить, і як бы мала вызерати, не мав ани директор фонду Ян Штовка. Пункт ся наконець переніс на далше засіданя, лемже тото буде аж в місяці май 2027-го року.

Меншыны ся стрітять із директорков STVR

Аттіла Ловас, директор Секції народностного высыланя STVR одпрезентовав Справу о актуалнім стані народностного высыланя STVR.

Телевізія має обовязок высылати 500 годин народностного высыланя за рік, но фінанції має лем на приблизно 146 годин выробы. На основі того і тот рік в телевізії ідуть премєры і репрізы із поділом 1 ку 4. То є стан, із котрым меншыны не суть спокійны. Ліпшы проґнозы не суть ани на слідуючій рік. Проблемы видять меншыны і у высыланю в радію.

На основі того пожадали на октобровім засіданю Палаты народностных меншын уповномоченого Акоша Гороня, жебы пожадав о стрічу із ґенералнов директорков STVR.

Стріча одбуде ся 10-го новембра, причім в делеґації за меншыны буде по єднім представительови од Русинів, Українців, Ґуралів і Жыдів. І зато по інформації, котру подав Ловас, не была довша діскусія, кедьже меншыны чекають, же детайлніше свої пожадавкы будуть рішыти на стрічі із ґенералнов директорков Мартінов Флашіковов, на котрій буде брати участь і Ловас.

Позічный документ представителі державы не підпорили

Два пункты были на новембровім засіданю присвячены і меншыновым языкам. На Раду была передложена Справа о стані хоснованя языків народностных меншын на теріторії Словацькой републікы за період років 2023 – 2024, а так само Інформація о актуалнім стані хоснованя языків народностных меншын за 2026-ый рік.

Пак наслідовав пункт, котрый передкладав Мілан Ян Піліп – председа Палаты народностных меншын Рады влады СР про народностны меншыны, представитель русиньской меншыны. Ішло о Позічный документ ку партіціпації народностных меншын на вырішованю о ділах, котры ся їх дотуляють.

„Предметом документу є способ наставліня партіціпації народностных меншын на выберовых процесах веджіня културных інштітуцій і пропозіція сістемового кроку реалізовательного в одношіню ку вшыткым народностным меншынам,“ пише передкладатель в документі.

Мілан Ян Піліп точно цітує леґіслатівны рамкы, котры ґарантують народностным меншынам в Словацькій републіці брати участь на конкурзах, де выберають ся наприклад директоры їх офіціалных інштітуцій, но єдночасно документує од року 2019 припады, коли были выбераны директоры народностных музеїв, але у выберовій комісії народностна меншына, котрой ся то дотуляло, не мала ани єдного представителя. Проблематічна была і вольба директора Фонду на підпору културы народностных меншын.

В данім документі пропонує рішіня, котры бы в будучности мали тоту проблему одсторонити і забезпечіти, жебы меншыны реално мали голос в такых процесах. Піліп пропоновав, жебы ся ку документу прияло засадне становиско. То бы значіло, же влада бы ся мусила матеріалом занимати.

На засадне становиско є потребна трипятинова векшына голосів цілой Рады. Палата народностных меншын не діспоновала вшыткыма голосами, кедьже на засіданю не были представителі дакотрых меншын, наприклад Ромів, Українців ці Росіянів, а не послали ани свого заступника.

Членове Рады за централны орґаны державной справы ся голосованя стримали. За голосовав, окрем представителів меншын, лем уповномоченый Горонь, а представителька за резорт школства. Засадне становиско не было прияте.

Голосы, котры документ дістав, старчіли холем на тото, жебы то было прияте як репрезентатівне становиско.

Не підпорили ани узнесіня о музею ці народностных языках

Сітуація ся повторяла і в далшых двох припадах. Мілан Ян Піліп в далшім пункті інформовав о сітуації в Словацькім народнім музею – Музею русиньской културы в Пряшові. Пояснив, што вшытко ся в літі діяло. Як без реалной фаховой діскусії і діскусії із русиньсков меншынов было уж наплановане перенесіня музея до маленькых просторів, чім бы ся огрозило фунґованя музея, і як ся уж плановало одпроданя сучасной будовы.

Кедьже з резорту културы нихто не быв на засіданю, а не пришла ани ґенерална директора Словацького народного музея Вєрослава Бернатова, слово в діскусії взяв лем намістник ґенералной директоркы Ґреґор Ґардош, котрый знова повторяв, же веджіня в Братіславі не хоче огрозити музей, і далше з ним рахує. Акцентовав, же сучасны просторы не суть в добрім стані і не суть енерґетічно ефектівны.

Опоновали му представителі русиньской меншыны, же на стан будовы звертають увагу довгы рокы, жадають грошы на реконштрукцію, і рішіня той проблемы не є проданя будовы, і перенесіня музея до неадекватных просторів.

Піліп приготовив узнесіня, в котрім ішло лем о то, же членове Рады прияли інформацію о русиньскім музею. Представителі централных орґанів державной справы знова ся стримали голосованя. За были знова лем уповномоченый і представителька резорту школства.

Пак представитель мадярьской меншыны Андраш Каллай подав Інформацію о узнесіню Федералной унії европскых народностей (ФУЕН). Тото узнесіня занимать ся штучным інтелектом і меншыновыма языками. ФУЕН апелує на Европску унію, Европску комісію, фірмы, котры роблять на штучнім інтелекті, народны влады ці Раду Европы, жебы меншыновы языкы мали в рамках штучного інтелекту справедливу позіцію, в згоді із правныма приписами і інклузійов.

Каллай приготовив і узнесіня, в котрім были рекомендації про Словацьку владу в тій области. Знова централны орґаны стримали ся голосованя, окрем Гороня і представителькы резорту школства, котры были за. І в припаді музея, і в припаді ФУЕН были узнесіня прияты наперек стриманю ся голосованя з боку представителів державы.

Школьскый закон буде рефлектовати пожадавкы меншын

Посліднім планованым пунктом была Інформація о актуалных леґіслатівных процесах і актівностях у области прав народностых меншын. Кедь тот пункт проїднавав ся на засіданю Палаты народностных меншын в октобрі, найвекшу діскусію выкликала новелізація школьского закона.

Втогды новелізація Закона о выхові і освіті раховала окрем іншого з тым, же піднимать ся середнє чісло школярів у класах першого ступня основных школ із 13 на 15, а на другім ступні із 15 на 18. Тым были огрожены головно школы народностны, котры звычайно мають менше школярів як школы із словацькым навчалным языком. Несповніня новых крітерій бы притім могло вести ку вычеркнутю школы із офіціалной сіті школ, значіть – ку заникнутю школы. Як в октобрі інформовали представителі мадярьской меншыны, в їх припаді бы было огроженых 40 процент школ. Іншы меншыны бы якбач школы цалком стратили.

Представителька Міністерств школства СР інформовала, же резорт выслухах обавы і пожадавкы народностных меншын, і в новелізації будуть робити ся корекції, котры забезпечать, жебы народностне школство не было огрожене їй приятьом.