Конець автоцензуры

Посліднє засіданя Рады влады Словацькой републікы може мати омного векшы дослідкы як собі днесь знаме представити. Ніт, владна коаліція на основі протестного голосу меншын якбач не змінить свою політіку. Но мінить ся приступ меншын односно ньой.

Як член Выбору про народностны меншыны і етнічны ґрупы Рады влады Словацькой републікы ро людьскы права, народностны меншыны і родову рівность, а пак як член Рады влады Словацькой републікы про народностны меншыны збачів єм, а не збачів то лем сліпый, же представителі меншын по парламентных вольбах у 2023-ім році якось стихли.

Не значіть то, же на засіданях ся нич не робило, о ничім не бісідовало, але якось векшына членів почала стріктно іти за тым, же маме вырішовати лем о темах, котры уж нияк іншак як народностны не мож назвати. Нич навеце, хоць бы оно даякым способом дотуляло ся і прав меншын, не треба рішыти.

Треба повісти ясно, же при дакотрых членах ся приступ на засіданях не змінив. Они уж рокы не повіли нич, а так не бісідовали нич ани теперь. То як будуть голосовати все было несподіваньом.

Но разантну зміну приступу было видіти наприклад при членах за мадярьску меншыну. Кедь в минулости знали кричати і жадати приятя узнесіня при каждім меншім глупім кроці владной ґарнітуты, будькотрой, котра ся вычеряла при корманю, теперь, по вольбах 2023-го року, майже жадна крітіка, жадны пожадавкы на узнесіня із боку той меншыны не приходили.

Навеце, іщі у втогдышнім меншыновім выборі, нелем не хотіли підпорити голосованя о узнесіню, котре бы звертало увагу на зміны, значіть зрушіня публічного телерадія RTVS і створіня „нового“ телерадія STVR, лем жебы ся збыти ґенералного директора, котрый владі не пасовав, але докінця помогли цалком заблоковати, жебы ся о тім голосовало. Даємно было їм бісідовати, же втогдышня RTVS дотулять ся і меншын, бо она має высылати і про меншыны, і будьяка реорґанізація без діскусії із меншынами є проблематічна. Не маме до того пхати дніс.

Вельо членам, котры лем пасівно принимають інформації і знають підняти руку, кедь треба підянти, то пасовалоо так само. Нашто до того пхати ніс? Нашто собі теперь погнівати владну коаліцію?

Штось ся теперь стало. І оно ся не одстане.

Я часточно розумію. Хтось дістав од влады приобіцяня, же буде мати тамто і гевто, а хто і не дістав жадны приобіцяня, іщі все може быти його орґанізація бенефіціент із Фонду на підпору културы народностных меншын.

Посмотьме ся, што роблять із Фондом на підпру уменя. Треба нам того із нашым фондом? Будьме радше тихо, ногы в теплі, і далше робме свою властну мікроетнополітіку на властнім пісочку, головно най нас не є барз видіти, жебы хтось, хто ся знає пак „одплатити“, кедь ся му штось не любить, нас не збачів.

І кедь ся то не пише легко, але є то так. Многы представителі меншын по вольбах 2023-го року, хоцьшто бы ся діяло, почали практіковати автоцензуру. Практіковати єй і на засіданях меншын. Вынятком не быв ани уповномоченый, котрый при проблематічных узнесінях радше не голосовав, чім одвагу членам за меншыны не додав.

Лемже і сучасна влада перестрілила. В децембрі прията новелізація Карного кодексу, котра приносить кріміналізацію діскусії о Бенешовых декретах, і передложена новелізація того кодексу, котра бы про расістів і екстремістів приближыла Словацьку републіку ку фашістічному раю, якось притисли ґомбічку, котров ся заключена автоцензура выключіла.

По двогім часі меншыны доста єднотно вказали, же суть граніці, за котры ся не іде. Вказали то без страху, ці то буде мати даякы дослідкы. А вказали, же певно стоять за демократічныма прінціпами, людьскыма і меншыновыма правами, же не будуть тихо, кедь уж ани тото не буде про владны партії святым.

Наконець владна коаліція властно зробила добре діло. Меншыны суть в днесь дакотрых поглядах єднотны як уж давно не были. А думам, же пришов і конець той наівной автоцензуры, коли собі думали, же кедь будуть тихо, нич ся не може стати. Навспак, коли будуть тихо, стати ся може вшытко.

Знам, іде лем о дві голосованя. Може є то лем перша ластівочка, але штось ся рушало. Штось ся теперь стало. І оно ся не одстане.

Статя была написана як коментарь „Вступне до контроли“ лемківского радія lem.fm. Жрідло фотоґрафії: Pixabay.com.