Вето і проблема харты

Ани далша проба, жебы дістати слезьскый язык до польской леґіслатівы, не была успішна. Презідент Польщі Карол Навроцькый ветовав закон, котрый перед тым прияв Сейм. Інтересны суть його арґументы, але так само треба припомянути, же існує хыба в сістемі, котра такій сітуації помагать.

Хоць Слезакы довгый час бють ся за статус свого языка в Польщі, дотеперь не было такой політічной сітуації, котра бы позволила консензуалне рішіня на хосен Слезаків, у вшыткых компетентных. Нич на сітуації не мінить ани то, же міліон людей в списованю жытелів ідентіфіковало ся як Слезакы, ани то, же пів міліона людей собі записало слезьскый язык як тот, котрым денно бісідують дома.

Кедь собі чоловік перешов польску пресу по тім, як презідент дав вето на закон, годен быв видіти, же ани самы актівісты із боку Слезаків не чекали, же Навроцькый буде справовати ся в тім ділі іншак. Значіть, несподіваня то не было.

Но інтересныма были арґументы, котры польскый презідент хосновав, кедь у відео приговорі бісідовав о тім, чом дану леґіслатіву ветовав.

Навроцькый в приговорі повів, же шанує і цінить слезьску традіцію і културу, лемже науковы факты ся за його словами не установлюють голосованьом в сеймі. Презідент акцентує, же треба слухати шпеціалістів, языкознателів, котры бісідують, же слезьскый язык є лем діалектом польского языка. Заклинцьовав то тым, же як презідент не дає згоду на такы рішіня, котры можуть будовати штучны діліня в народнім обществі.

Проблемов є, же харта почне хранити даны языкы аж втогды, кедь сіґнатарьска держава сама хоче.

То лем часть із того, што повів презідент Навроцькый односно свого вета, але про нашы потребы то старчіть аж забарз.

Не є треба вельо фантазії, жебы собі замінити слезьску традіцію ці културу, язык – за русиньскый, Поляків за Українців, і маєме повну хыжу такых писем, одповідей, котры нам пришли в єднакім дусі од україньскых „шпеціалістів“ ці представителів україньской державы.  Ани они не суть згодны з тым, жебы ся „штучно ділив“ україньскый народ, бо Русины, то лем етноґрафічна ґрупа україньского народа, і їх язык то лем діалект україньского языка.

Такы арґументы, такый приступ ку части гражданів, прийдуть все, кедь глупый націоналізм рядить.

Лемже треба припомянути, чом є тото властно можливе. Можливе то є, бо існує хыба в сістемі. Польща ці Україна є так само як член Рады Европы сіґнатарьом Европской харты реґіоналных або меншыновых языків. Но харта є лем пописаный папірь в дакотрых припадах, покля то сіґнатарьска держава так хоче.

Харта має благородный ціль. Хранити меншыновы або реґіоналны языкы. Лемже проблемов є, же харта почне хранити даны языкы аж втогды, кедь сіґнатарьска держава сама хоче тоты языкы хранити, кедь сама запише їх на список языків, котры суть в тій державі хранены подля харты.

А то є хыба в сістемі. Можете мати на папери не знам як добру харту, кедь она про ваш язык діє аж втогды, кедь ся хоче політічным властям у вашій держщаві. А покля ся їм не хоче, з цілов хартов собі можете так акурат розпалити огень в пецу.

Покля має мати харта реалный ефект, пак бы мусили самы комуніты, якы хоснують меншыновый або реґіоналный язык, мати можливость записати свій язык до харты. І на основі такого впису бы пак держава мала мати обовязок ґарантовати даному языку права, котры з харты выходять.

В сітуації, котра є днесь, собі політіци в Польщі, на Україні, будьде в сіґнатарьскых країнах можуть выберати як із обідового мені, котры языкы заслужать собі охрану, котры нє, котры признаме, і котры будуть діалектами.

А то є властно реалне діліня людей. На тых, што можуть мати якысь права, і на тых, котры права мати не можуть. Векша проблема як вето презідента є фунґованя харты.

Не думам, же ся односно харты дашто змінить, самы державы бы были проти, тадь бы сьме їм взяли їх власти – Богом даны! І так далше можуть прийти презіденты, премєры подобны як Навроцькый. Котрый цінить, шанує, а наконець ветує.

Статя была написана як коментарь „Вступне до контроли“ лемківского радія lem.fm. Жрідло фотоґрафії: Pixabay.com.