Засідала Палата народностных меншын. Темы были веце як актуалны

В середу 1-го апріля 2026-го року у владнім готелі Bôrik в Братіславі одбыло ся друге засіданя Палаты народностных меншын Рады влады Словацькой републікы про народностны меншыны. Представителі народностных меншын обговорили веце тем, котры пак будуть пунктами проґраму на далшім засіданю цілой Рады.

Засіданя Палаты вів їй председа Мілан Ян Піліп, представитель русиньской народностной меншыны, участный быв і уповномоченый влады СР про народностны меншыны, єдночасно підпредседа Рады влады СР про народностны меншыны Акош Горонь.

Меншыны обговорили проблематіку народностных музеїв, Фонду на підпору културы народностных меншын, тему народностного школства і народностного высыланя в Словацькій телевізії і радію (STVR).

Русиньскый і україньскый музей із новым веджіньом

Перед засіданьом членове Палаты народностных меншын дістали на проштудованя Інформацію о вырочных оцінках о діятельности народностных музеїв на Словакії за 2025-ый рік. Веце діскусії як споминаный матеріал выкликала сітуація в Словацькім народнім музею – Музею русиньской културы в Пряшові і Словацькім народнім музею – Музею україньской културы у Свіднику.

Лем день скоріше, 31-го марца, міністерка културы Мартіна Шімковічова выменовала Яна Пивоварника за ґенералного директора Словацького технічного музея в Кошыцях.

Пивоварник быв од 1-го октобра 2025-го року рядным директором СНМ – Музея україньской културы у Свіднику. Кедь ку 22-му октобру была одкликана директорка СНМ – Музея русиньской културы в Пряшові Люба Кральова, Пивоварник став і повіреным директором русиньского музея.

Пивоварник є од 1-го апріля директор технічного музея, а повіренов веджіньом україньского і русиньского музея є од того дня Людмила Ражина із україньского музея.

Представителі Русинів у Палаті звернули увагу на то, же і по веце як пятьох місяцях не быв выписаный рядный конкурз на директора русиньского музея, музей має третього шефа за нецілый піврок, і фунґує ся лем в даякій провізорії.

Русины так само крітіковали, же другый раз по собі веде русиньскый музей особа з україньского музея.

Но крітічный голос озвав ся і з боку Павла Боґдана, представителя україньской меншыны. Тот крітіковав некомпетентность, а так само неспокійность із тым, же україньскый музей має знова лем повірену особу веджіньом, причім звернув увагу, же бывшый директор Ярослав Джоґаник і єдна далша робітничка музея у Свіднику має од музея дану „перешкоду в роботі“. То значіть, же не можуть ходити до роботы, і властно чекають дома на выповідь. Значіть, як русиньскый, так і україньскый музей фунґує в провізорії.

Радослав Янковіч, представитель Хорватів, хоць подяковав за то, же СНМ – Музей културы Хорватів на Словакії має теперь першый раз директорку зо свойой комуніты, но так само є лем повірена веджіньом, і ґенералный директоріят не выписав конкурз на директора.

По довгій діскусії членове Палаты знова апеловали на то, жебы уповномоченый комуніковав із новов ґенералнов директорков СНМ Вєрославов Бернатовов, і жебы была скликана Народностна рада при СНМ, в рамках котрой бы ся одкрыто рішыли тоты, але і далшы проблемы.

Председа Палаты Мілан Ян Піліп так само на кінцю того пункту інформовав, же день скоріше мав довгый телефонічный розговор із ґенералнов директорков СНМ, жебы обговорити тему русиньского музейництва, і то нелем што до темы рядного конкурзу на директора, але і далшых проблем, котры выникли в посліднім часі. О далшых добісідованых кроках буде інформовати по їх реалізації.

Ґуралів признали, теперь хотять діскутовати

Матеріал о актуалній сітуації о роботі загнав і Фонд на підпору културы народностных меншын. Традічно і тота тема выкликала довгу діскусію. Представителі веце меншын – Сербів, Українців, Ромів але і Мадярів скаржыли ся окрем іншого на вырішованя фаховых рад, на, подля них, несправедливе роздільованя грошей на проєкты.

Но і то є штось, што ся каждым роком повторять, і каждым роком є хтось неспокійный. Одзвучали і пропозіції на такы зміны закона, котры бы веце ґарантовали фахове вырішованя окремых рад.

Ку тому пункту дістали інформацію членове Палаты і з боку Міністерства културы Словацькой републікы, подля котрой має рихтовати ся мала – технічна новелізація закона о фонді, в рамках котрой бы ся до схемы придали Ґуралі, якы были державов офіціално вызнаны минувшый рік за народностну меншыну, а пак векша новелізація, котра бы того у фунґованю фонду мінила веце.

Уповномоченый влады Акош Горонь ку тій темі повів, же реално, і кедь было оголошене засіданя робочой ґрупы ку новелізації закона, дотеперь не одбыло ся. Інтересным было і тото, же із становиска резорту културы, што до малой новелізації, выходить, же перед тым, як ся почне новелізовати закон, жебы додати Ґуралів, на Міністерстві културы СР буде зорґанізована „фахова діскусія на тему Ґуралі, жыючі на Словакії, як народностна меншына“.

В контексті того вызерать сітуація так, же влада СР наперед схвалила Ґуралів, і теперь ся іде діскутовати о тім, ці суть народностна меншына. Зрушыти статус народностной меншыны бы было в рамках словацькой і меджінародной леґіслатівы веце як проблематічне. Но вопросом є, ці Ґуралі наконець дістануть ся до схемы Фонду на підпору културы народностных меншын, або зістануть „чекаючіма“.

Купуйте учебникы, котры не суть

Членове Палаты дістали пред засіданьом і Інформацію о стані народностного школства за 2025-ый рік.

Што до русиньского школства, моментално суть 4 матерьскы школы і дві основны школы з навчалным языком русиньскым, на пару далшых основных школах є навчаня русиньского языка. Русины не мають ани єдну середню школу. Довєдна было у 2025-ім році у высше споминаных матерьскых і основных школах 431 школярів.

Представителі за русиньску народностну меншыну звернули при тім матеріалі увагу на факт, же резорт школства у школьскім році 2025/2026, як ся пише в документі, дав 2 міліоны евр, із котрых собі школы можуть купити мадярьскы, русиньскы і україньскы учебникы. Но реалность є така, же русиньскы учебникы были послідній раз выданы в році 2012, учітелькы на русиньскых школах уж ани реално не мають учебникы, копірують дітям сторінкы, значіть із двох міліонів евр не схоснують нич, бо не є де купити книгы.

Вказало ся, же то не лем проблема Русинів, же єднакы проблемы мають мадярьскы і україньскы школы. Учебників не є. Міністерство школства так радше могло дати грошы на выдрукованя новых учебників.

Представителі Мадярів ся докінця остро высловили, же такым способом, покля ся сітуація не змінить, народностны школы в будучности зліквідують. То тыж буде важна тема, котра ся одкрыє на найблизшім засіданя Рады.

Высыланя STVR без матеріалу

Послідньов темов, котра ся мала обговорити, были вопросы односно народностного высыланя в Словацькій телевізії і радію. Нажаль, з боку STVR ку тій темі не пришов жаден матеріал. Притім меншыны довгодобо крітікують народностне высыланя як в телевізії, так і в радію.

Телевізія теперь стала іщі веце проблематічнішов, бо гейбы повнить минутаж, котру має выділену окрема народностна меншына, но од нового року іде веце репріз як премєровых проґрамів. Так само ся проґрамы про окремы меншыны почали высылати несістематічно, міксованы з другыма народностями, также є проблема дізнати ся, што і коли піде, бо не суть ани єднотны часы, ани жадна реґуларность. В конечнім дослідку то може значіти меншый інтерес о народностне высыланя.

На засіданю Палаты народностных меншын доїднало ся, же ку вшыткым темам представителі меншын заженуть вопросы до встановленого терміну, і тоты темы вєдно із одповідями од односных орґанів обговорять ся на найблизшым засіданю Рады влады СР про народсностны меншыны, котре одбуде ся в половині місяця май.