Закінчена пісня

Перед пару роками, думам, же то было в рамках рихтовань даякой выставы в Словацькім народнім музею – Музею русиньской културы в Пряшові, было треба зробити написы ку експонатам, котрыма были різны артефакты з ґаздівства. Знаме, што є віз, але знаме іщі пописати по русиньскы вшыткы части воза?

Музей на то потребовав покликати нашого писателя, пана Миколая Коневала, котрый іщі памятать „старый світ“, і детайлно пописав вшыткы часткы тых ґаздівскых експонатів по русиньскы.

Фактом є, же в многых припадах уж маєме проблему хосновати русиньскы слова в дакотрых областях, і кедь они суть, были давно в нашім языку, хосновали ся стовкы років, но непідхоплены в даякых словарях, фаховых публікаціях, під впливом українізації і асімілації із векшыновым населіньом всядыль там, де жыєме, почали поступно счезати вєдно із людми, котры іщі тоты слова знали як жывый язык.

Правдов є, же і почас комунізму в рамках україністікы робило ся холем частково на такых темах, в рамках даякой „діалектолоґії“, і так ся нам холем дашто подарило підпхопити, а тым і сохранити, наприклад в рамках топонімії, ботанікы. Але реално омного веце роботы зістало незробленой як зробленой.

Суть кругы, котры думають, же покля будеме мати доста фолклору, співаня, танцьованя, пак спасиме наш язык і нашу ідентіту. Тоты представы можуть быти сімпатічны, але маме доста прикладів на іншых народах, а уж і на нашім в дакотрых державах, же хоць іщі знають заспівати і затанцьовати, нич веце уж не знають.

Захованя языка, а тым і ідентіты, є тісно перевязане з тым, ці язык знаме хосновати, ці в нім знаме думати, выражати ся.

А наконець, най ся каждый, хто вірить в так наівны представы, позвідать самого себе, же і кебы знав вшыткы русиньскы співанкы спамяти, як велику словну базу до нормалной конверзації, до писаня, роздумованю в тім языку, му то дає.

І то є якраз тота проблема. Захованя языка, а тым і ідентіты, є тісно перевязане з тым, ці язык знаме хосновати, ці ним знаме комуніковати денно, при будьякых сітуаціях, будьякій темі, ці в нім знаме думати, ці в нім знаме писати, выражати ся.

На тото нам, окрем іншого, треба і добру базу слов, котра має пересягы нелем до звычайной говоровой конверзації, але і до шпеціфічных областей – од ґаздівства через різны професії, уменя, політіку аж по проґнозы погоды.

То є, самособов, лем єден аспект того, як можеме утримати язык і як можеме утримати нашу ідентіту. Не є єдиный. Лемже єдночасно нам тот факт вказує на то, же про тото, жебы сьме мали і довгу будучность, треба нам робити і баданя.

Вертати ся до історії, вытігати тото, што вже є під порохом, што уж може люди і забыли, же знають, же мають десь в голові, і треба то робити іщі теперь, в часі, коли такы люди, коли хтось із з тых найстаршых ґенерацій, якы были жывыма носителями чістого языка, жыють.

А пак, самособов, запроваджати выслідкы такых бадань назад до жывого языка, робити з даныма, рефлектовати то наприклад і в писаню, едукації, принавертати до жывота тото, што десь чекало на воскресіня.

Каждый, хто на такім дачім робить, заслужыть собі вдяку. Вопросом є, ці то може безконечно быти робота лем даякых окремых бадателів, або ці бы така робота мала быти інштітуціоналізована. А ту ся прикланям ку можливости, жебы то інштітуціоналізовати.

Неможливе, жебы мати карпаторусиньскый інштітут? А тым не думам теперь далшу катедру десь на універзіті, але бадательскый центер. Не быв бы єм аж такый скептічный. Але то є може на іншый коментарь.

В рамках того днешнього уж лем додам: Покля не будеме мати інтерес о баданя, о професіоналну роботу, покля пріоріта буде спів, єм на сто процент певный, же наконець ся і доспівать. І вшытко зістане пак лем закінченов пісньов.

Статя была написана як коментарь „Вступне до контроли“ лемківского радія lem.fm. Жрідло фотоґрафії: Pixabay.com.