За Дунай

Будучій мадярьскый премєр Петер Мадяр тот тыждень телефонічно бісідовав із словацькым премєром Робертом Фіцом. Хоць мадярьскый вітяз парламентных выборів і шеф словацькой влады згоднуть ся в дакотрых темах, наприклад обновліня і посилніня ґрупы V4, або вопрос роповоду Дружба, Мадяр такой дав знати, кадыль путь не веде.

Подля будучого мадярьского премєра влада партії TISZA буде робити на посилніню словацько-мадярьскых односин, но вшытко тото мусить опередити вырішіня проблемы Бенешовых декретів. Ліпше повіджено – вырішіня новелізації Карного кодексу із минувшого року, вдяка котрому полеміка о Бенешовых декретах стала карным чіном.

„Можеме їднати лем втогды, покля дістанеме ґаранцію, же Словакія зрушыть юрідічный припис, котрый грозить арештом Мадярам жыючіом на Словакії, а єдночасно, покля буде потверджено, же в будучности не дійде ку конфішкації землі нашых мадярьскых краянів на основі Бенешовых декретів, выходячіх із прінціпу колектівной вины,“ інформовав на соціалній сіті Мадяр по телефонічнім розговорі із Фіцом.

І Фіцо поінформовав на соціалній сіті, і написав, же акцентовав, же словацько-мадярьскы односины довгы рокы не были предметом політічного змаганя, і же му залежыть на добрім сполужытю Словаків і Мадярів на Словакії. Но так само написав, же про Мадяра суть і будуть пріорітов Бенешовы декреты, де мають, за словами Фіца, прінціпіално іншы становиска.

Значіть, і будучій премєр Мадярьска, і сучасный премєр Словакії хотять добры односины, лемже єден дав знати, што є про нього пріорітов, а тот другый дав знати, же про нього то є заперта справа, котру не буде мінити.

Кедь собі возьмеме до того факт, же Мадяр будьяке будованя односин хоче реалізовати аж по зрушіню того, што Фіцо не зрушыть, пак нам із того не выходить нич інше, лем тото, же словацько-мадярьскы або мадярьско-словацькы односины чекать якбач не барз легкый період.

Напружены односины меджі двома сусідьскыма державами – то єдна біда. Другов бідов є, же історічно од тых сусідьскых односин залежало на Словакії часто і то, як ся пак Братіслава справує ку потребам найвекшой народностной меншыны – Мадярів.

Із погляду народностных меншын на Словакії є все найліпше, покля суть добры односины меджі Будапештом і Братіславов.

Злы односины меджі двома берегами Дунаю часто оддзеркалили ся і на поставліню Мадярів на Словакії.

Но а маме ту і третю біду. Меншынова політіка на Словакії обще рішыть ся через мадярьску оптіку. Кедь собі спомянеме на тверды языковы законы, они были цілены першорядо на Мадярів, лемже, самособов, они мали неґатівный ефект на вшыткы меншыны. А кедь собі спомянеме на „добры часы односин“, і досягненя розшыреных прав, знова то были головно успіхы політічны і діпломатічны Мадярів, із котрых пак хосен мали вшыткы меншыны.

Зато із погляду народностных меншын на Словакії є все найліпше, покля суть добры односины меджі Будапештом і Братіславов, бо тоты пак значать до великой міры і добры односины з Братіславов і мадярьсков меншынов на Словакії – і то значіть добру позіцію про меншыны обще.

Покля в тій сістемі штось не фунґує, покля уж на верьшку той піраміды є дашто недобре, пак то будуть чути і тоты, котры стоять низше.

Чісто із практічного боку собі знам представити, же покля односины Мадяра і Фіца не будуть фунґовати, словацька влада, котра уж і теперь не понаглять ся наприклад із рішіньом меншынового закона, може цілый закон дати до папкы, і заложыти до шуфлаткы.

Але при креатівіті, котру тота влада має богату, є омного веце того, што ся дасть зробити. Но і досяг то не буде мати, так як все, лем на Мадярів, але на меншыны обще.

І найгіршов сітуаційов бы было, кебы під тяжобов тых недобрых односин знова почали ся появляти в публічнім просторі одказы як „Мадяры за Дунай“. Можеме собі повісти, же нас ся тото нияк не дотулять. Лемже оно то так не є. В сітуації, коли росне націоналізм, кедь пошлють Мадярів „за Дунай“, іншым тыж найдуть „своє місце“.

Зато ся радше хочу надіяти, же премєры Словакії і Мадярьска найдуть якыйсь компроміс. Холем даякый.

Статя была написана як коментарь „Вступне до контроли“ лемківского радія lem.fm. Жрідло фотоґрафії: Міст Елизаветы, Комарно – komarno.com.