Вмер Адам Барна (1926 – 2026) – церковный діяч та писатель, што сохранил фалат істориі Лемковины

З жалом заявламе, што 12. жолтня/октобра 2026 р., на 100 році жытя вмер Адам Барна, долголітній дяк паровславной парохіі в Ліґници та писатель, якій своє знаня і таланты посвятил сохраніню істориі Лемковины.

Спід його пера вышло кілканадцет (днес уж неоціненых) книжок і опрацувань на тему ріжных сел, подій ци осіб, якы записали ся в памяти народа.

Досвідченычй – з поколіня выселеных

Покійный Адам Барна пришол на світ ся 25. листопада/новембра 1926 р. в селі Чорне (ґорлицкій повіт), на середній Лемковині, як найстарший сын Штефана і Анны з Когутів. Гын прожыл своі найліпшы рокы молодости –  о чым в пізнійшым часі вельократно писал в своіх книжка.

ІІ Світова Война застала го на тринадцетім році жытя, а уж ґу єй кінцьови, дозрілый кавалер мусіл вдіти шынель червеноармійця і як тзв. «доброволец» бороти ся в шорах Червеной Арміі з гітлерівцями. Спокою не зазнал долго. Коли щестливо по фронтовых діях вернул домів, несподівано його рідне село стало такой порожнім. Більшіст жытелів Чорного была переселена на Радяньску Украіну (родина Барнів остала на своім).

Внет пришол тот іщы гіршый час, выгнаня 1947 рока – акциа «Вісла». Вєдно зо свойом родином і інчыма десятьома, котры не пішли до Росиі, і Адам Барна был 10. червця/юнія депортуваный на західні землі повоєнной Польщы. Барны нашли ся побли рікы Одры – в Хобєні, де оселено іщы пару інчых лемківскых родин.

Дяком был не лем з конечности

Адам Барна доднес был найстаршым жыючым церковным дяком (жаком) в днешній вроцлавско-щеціньскій єпарахіі Польской Автокафельной Православной Церкви.

Чытаня церковных книг і співу вчыл ся іщы в Чорным попри священнику Івані Павлишыні. Єдным з моментів, котрый на все остал в його памяти, было посвячыня в 1934 р. памятника Талерговцям і о. Максимови Сандовичови, де вчас торжества, котре было при тым і нацийональном маніфестацийом, прислугувал як 7-літній хлопец. На днес Адам Барна был правдоподібно посліднім жыючым свідком тых подій (16. серпня/авґуста 2024 р. вмер Димитрий Сабатович з Долгого, якій так само пропапуґал памят тамтых дни).

Систематичну роботу на церковній ниві зачал Адам Барна на добре уж по 1947 р. на чужыні. З його вельократных споминів дознаєме ся, же был ачий примушеный складном дольом, з причыны браку православного священника (римокатолицкій одмовил похорону), одчытати стихы дяка і запечатати гріб, перше своій бабі, а пак стрыкови, котры померли в першых роках жытя на чужыні.

14. листопада/новембра 1947 р. был свідком історичной подіі в Стодоловицях (днес Студзьонкы), де на праздник свв. Космы і Даміана было одслужене перше православне богослужыня для оселеных на заході Польщы Лемків. Богослыжыня тото одслужыл о. прот. Димитрий Хыляк.

В пізнійшых роках был церковным дяком в церкви Воздвыжыня Честного Креста в Рудній. В 1952 р. перепровадил ся до Ліґниці, де прожывал до смерти. Через парудесят років служыл як дяк православной церкви Воскресіня Христового в Ліґници, будучы активным такой до остатніх дни свой осени жытя.

Своі обовязкы все выконинал сумлінно. Дяком был не лем з конечности. Была то і повинніст взглядом Церкви – як групы народу, а і част його особистой пасиі і таланту.

Писатель і автор неоціненых публикаций

За рокы долгого жытя печатал парудесят публикаций тыкаючых лемківскых і церковных тем. Творчіст Адама Барны то предовшыткым детальны ескізы з істориі Лемковины. Был плідным автором – спід його пера вышли днес уж неоціненой вартости переданя найстаршых выселенців, жытелів ріжных сел ци лемківскых вояків – «добровольців».

Документувал тіж парохіяльне жытя в «Хроніці парохіі православной церкви Воскресіня Христового в Ліґници в роках 1948-1994» (в пізнійшым часі продолжал роботу над протолжыньом літопису).

В 1993 р. зобрал і выдал співничок церковных пісен на всякы потребы, а в 1995 р. взріло світ выданя брошуркы «Жарты і оповіданя», котрой был спілавтором, а пак сам печатал збірник «Як я сой заспівам». Неодолга, бо уж в 1996 р. печатал «Народны весільны приспівкы» і першу моноґрафію села (свого рідного): «Кавальчык тернистой істориі села Чорне».

Внет одраз, бо в 1997 р. написал комедию «Од презначыня свого не втечеш» та «Хроніку – літопис». В 1998 р. перевюл на лемківскій і дополнил історию Кірила Бреяна – Ізбяна, якій перешол цілый бойовый пут з ґен. Владиславом Андерсом, пн. «Моя долга друга світова война».

В 2000 р., по парох роках збераня материялів і інтервю з найстаршыма жытелями, печататал вєдно з о. Андрийом Квоком обшырну моноґрафію сел Ізбы і Білична пн. «Ізбы і Білична – давно і тепер». Книжка явила ся цінном предовшыткым для товдышніх вірных ліґницкой парохіі, якы в переважаючій більшости были выселенцями Ізб.

О два рокы выдал по польскы своі власны спомины «Z pamiętnika wysiedleńca», а в 2005 р. вєдно з Федором Ґочом, цінну публикацию дотулячючу періоду ІІ Світовой Войны пн. «Лемкы в борбі за свою і не свою свободу» (передрук по польскы вказал ся в 2012 р.), котра як перша і єдина зобрала і вказала долі лемківскых хлопців, котры бороли ся в ріжных арміях і на ріжных фронтах войны.

Два дальшы рокы то выданя в спілавторстві наступных обшырных моноґрафій сел: «З жытя, обычаів і істориі села Боґуша» та в 2007 р. моноґрафіі Перункы. Того самого рока разом з др Богданом Горбальом выдал брошуру присвячену о. Димитрийови Хылякови (в рік 50. річници смерти священника при ліґницкій парохіі одбыли ся упамятніня).

В 2008 р. написал книжку «Хмары і сонце над Лемковином», котра вказала ся по лемківскы і польскы. Публикация тота вказує найстраршы діі Русинів на Лемковині до днешніх часів. За 1995 – 1999 рр. выдавал «Ватряны Вісти».

По трансормациі 1989 р. активно заанжаґувал ся в діяльніст першой повыселенчой лемківской орґанізациі в Польщы – Стоваришыня Лемків, яка творила ся в поблизкых до ліґницкой парохіі кругах. В першых роках печатаня часопису «Бесіда» помагал в його складаню, ачий через наступны рокы до него дописувал.

В 2012 р. Капітула Стоваришыня Лемків озндчыля Адама Барну Нагородм ім. Никыгора – Епіфана Дровняка – «за труд жытя одданый для лемківской культуры».

Покійный был і актором Театру Стоваришыня Лемків, дічого в першых роках орґанізациі. Заграл ролю «Бачы» в драмі «Вертеп в Карпатах» Івана Русенкы.

***

Адам Барна был од все. Присутный на церковных богослужынях в православній церкви в Ліґници або в народным жытю. Памятам, як приіхал до мого діда Андрия Косовского (так само «добровольця»), збераючы спомины з фроновых дій. Мал єм товды 10 років (было то ярю 2005 р.). Сідили оба, дідо оповідали, а пан Адам одручно записувал кажде слово.

Пак были і другы принагідны стрічы. Котрысого дня в 2018 р. запросил ня до свого ліґницкого мешканя. Його желаньом было переданя бібліотеці Стоваришыня «Руска Бурса» в Ґорлицях і редакциі lem.fm книжок. Всередині придал свою дедакацию.

Моі особисты спомины сут очывидно лем моі – все людскій ум годен памятати дашто інче. Што може быти універсальне про вшыткых – то факт, што завдякы Адамови Барні сохраненый был великій фалат лемківской істориі. Прислужыл ся памяти о лемківскых «добровольцях» і партизанах, борцях за ІІ світовой войны. Але предовшкым думам – прислужыл ся памяти о поєдных селах, записуючы оповіданя, спомины і реляциі од найстаршых жытелів. Коли Адам Барна ходил і зберал материялы (товды найстаршы Лемкы рахували по 90 або і більше років; были то річникы з 10. і початку 20. років ХХ ст.).

Іщы перед двома тыжнями, на заклик шефредактора часопису «Бесіда», зобовязал єм ся прислати текст з нагоды 100. річниці народжыня. На жаль, тото уж не буде дане.

Вічна Вам Памят!

Похоронны богослужыня зачнут ся в найблизшый четвер, 15. жолтня/октобра в православній церкви Воскресіня Христового в Ліґници. О 18.00 год. буде одслуженый Парастас.

Наступного дня, в пятницю, 16. жолтня/октобра о 09.30 год. буде одлсужена заупокійна Літургія, а пак похорон на цмонтери в Рудній (13.00 год.).