Представителі меншын зышли ся на засіданю свойой палаты

У віторок 13-го октобра 2026-го року одбыло ся в Братіславі у владнім готелі Bôrik 3-тє засіданя Палаты народностных меншын Рады влады Словацькой Републікы про народностны меншыны. Засіданя вів їй председа Мілан Ян Піліп – член за русиньску народностну меншыну, участный быв і уповномоченый влады СР про народностны меншныны Акош Горонь.

Представителі меншын обговорили темы, котрыма будуть занимати ся на найблизшім засіданю Рады влады, яке одбуде ся в новембрі. Меджі темами были наприклад Фонд на підпору културы народностных меншын, стан народностного высыланя в STVR але і Головне узнесіня Федералной унії европскых народностей.

Фонд перейде малов новелізаційов

Членове Палаты народностных меншын дістали пред засіданьом Справу о діятельности Фонду на підпору културы народностных меншын. Представителі меншын списали уж передом вопросы, на котры жадають одповіді од фонду. Вопросы выходять із актуалных проблем, котры меншыны у фонді видять. Темов, як уж было спомянуто, будуть занимати ся і на найблизшім засіданю Рады влады.

Окрем того одкрыв ся і вопрос новелізації Закона о Фонді на підпору културы народностных меншын. Тыждень перед засіданьом Палаты народностных меншын была скликана робоча ґрупа, яка існує ку новелізації фонду, в котрій мають меншыны своїх представителів, і котра не засідала довшый час.

Як звернув увагу єден із членів народностной палаты за Мадярів, котрый є і членом робочой ґрупы, натеперь приготовлює ся лем мала новелізація, котра має звекшыти обєм фінанцій про фонд, і придати до схемы ґуральску народностну меншыну, яка была офіціално на Словакії вызнана минувшый рік.

Так само повів, же за його думками не ішло о стрічу робочой ґрупы, кедьже жадна робота з боку меншын ся не зробила. Членове ґрупы за меншыны дістали лем інформацію о тім, што ся іде зробити, без попередніх конзултацій із нима.

Меншыны хотять стрічу з веджіньом STVR

На засіданю обговорила ся і проблематіка народностного высыланя в Словацькій телевізії і радіо (STVR). Із матеріалу, котрый дістали членове перед засіданьом, є видіти, же наперек тому, же STVR акцентує новоты, котры запровадила, і котры планує, высыланя, головно в телевізії, є довгодобо підфінанцоване.

Телевізія має обовязок высылати 500 годин народностного высыланя за рік, но фінанції має лем на приблизно 146 годины выробы. На основі того і тот рік в телевізії ідуть премєры і репрізы із поділом 1 ку 4. То є стан, із котрым меншыны не суть спокійны. Ліпшы проґнозы не суть ани на слідуючій рік

Представителі меншын зато пожадали Акоша Гороня, жебы із свойой функції уповномоченого пожадав о стрічу веджіня STVR із меншынами, і то в штонайкуртшім часі. Меншыны не хотять лем формалне повніня обовязків із боку STVR, але реалне народностне высыланя, котре буде мати достаточны фінанції на выробу премєровых проґрамів, і буде реґуларне.

Рада бы мала прияти позічный документ

Председа Палаты народностных меншын Піліп приготовив на віторокове засіданя Позічный документ ку партіціпації народностных меншын нa вырішованю о ділах, котры ся їх дотуляють.

„Предметом документу є способ наставліня партіціпації народностных меншын на выберовых процесах веджіня културных інштітуцій і пропозіція сістемового кроку реалізовательного в одношіню ку вшыткым народностным меншынам,“ пише передкладатель в документі.

Мілан Ян Піліп точно цітує леґіслатівны рамкы, котры ґарантують народностным меншынам в Словацькій републіці брати участь на конкурзах, де выберають ся наприклад директоры їх офіціалных інштітуцій, но єдночасно документує од року 2019 припады, коли были выбераны директоры народностных музеїв, але у выберовій комісії народностна меншына, котрой ся то дотуляло, не мала ани єдного представителя. Проблематічна была і вольба директора Фонду на підпору културы народностных меншын.

В данім документі пропонує рішіня, котры бы в будучности мали тоту проблему одсторонити і забезпечіти, жебы меншыны реално мали голос в такых процесах. В діскусії представителі меншын звернули увагу на то, же треба такы правила жадати і од іншых зряджователів, наприклад од самосправных країв, котры мають під собов театры ці ансамблі, а так само бы мали мати меншыны можность вырішовати і о ведучіх позіціях в народностнім высыланю RTVS.

По переробліню позічного документу меншыны хотять, жебы быв приятый цілов Радов влады СР про народностны меншыны на найблизшім засіданю, і жебы то быв обовязуючій документ про далшы рішіня, наприклад і леґіслалтівны, в тій справі.

Школьскый закон може быти проблема

Обговореный быв і план діятельности Рады влады СР про народностны меншыны на рік 2027. Рахує ся із двома засіданями, котры бы мали быти в місяцях май і новембер.

В рямках реґуларного пункту засіданя было одпрезентоване а обговорене Головне узнесіня Федералной унії европскых народностей (ФУЕН), котре было прияте на засіданю той орґанізації 19-го септембра 2026-го року в столиці Фінландії.

Тото узнесіня занимать ся штучным інтелектом і меншыновыма языками. ФУЕН апелує на Европску унію, Еврупску комісію, фірмы, котры роблять на штучнім інтелекті, народны влады ці Раду Европы, жебы меншыновы языкы мали в рамках штучного інтелекту справедливу позіцію, в згоді із правныма приписами і інклузійов. Пожадавкы, котры суть адресованы народным владам, хотять представителі меншын тлумачіти і словацькій владі на найблизшім засіданю Рады влады.

В пункті Різне обговорили ся чотыри темы. Мілан Ян Піліп інформовав о сітуації коло Словацького народного музея – Музея русиньской културы в Пряшові з тым, же в тій справі не можуть быти тихо ани іншы меншыны, кедьже дашто подобне бы ся в будучности могло діяти так само із їх інштітуційов, коли быв план продати будову без ясной візії, што із музейом далше, навеце без шыршой діскусії із представителями Русинів.

Так само обговорила ся і новелізація Порядку засіданя волебной громады Рады влады СР про народностны меншыны, кедьже при сучасній верзії суть проблемы, котры комплікують доповнюючі вольбы заступників членів Рады влады, а неєднознчне є і то, котры субєкты можуть реґістровати ся до волеб.

Членове Палаты народностных меншы дістали і Інформацію о актуалнім стані хоснованя языків народностных меншын за 2026-ый рік. Ту треба підкреслити, же баданя стану в народностных селах і містах формов анкеты тот рік першый раз робили ся выключно електронічнов формов, і подля резултатів, котры іщі не суть фіналны, навернутя выповненой анкеты досягує 98,5 процент, што є найвысша міра в дотеперішній історії тых бадань.

Довшу діскусію выкликала головно Інформація о актуалных леґіслатівных процесах і актівностях в области прав народностных меншын. Неспокійность выкликала інформація о тім, же ся рихтує новелізація Закона о выхові і освіті, в котрій окрем іншого піднимать ся середнє чісло школярів у класах першого ступня основных школ із 13 на 15, а на другім ступні із 15 на 18.

Тым суть огрожены головно школы народностны, котры звычайно мають менше школярів як школы із словацькым навчалным языком. Несповніня новых крітерій бы притім могло вести ку вычеркнутю школы із офіціалной сіті школ, значіть – ку заникнутю школы.

Як інформовали представителі мадярьской меншыны, в їх припаді бы было огроженых 40 процент школ. Іншы меншыны бы якбач школы цалком стратили. Палата народностных меншын ся згодла, же тоту тему треба одкрыти на найблизшім засіданю Рады влады і забезпечіти, жебы были леґіслатівны выняткы про народностны школы.

Засіданя Рады влады СР про народностны меншыны одбуде ся 10-го новембра.