«Нам бесіда наша мила…». Ґаля вручыня вписів на Державный список нематерияльной культурной спадковины

16. жолтня/октобра в Людзьмєжы одбыла ся ґаля вручыня рішынь о вписах на Державный список нематерияльной культурной спадковины та до Державного реґістру добрых практик в охороні нематерияльной культурной спадковины. Лемківска делеґация одобрала грамоту інформуючу о вписі лемківского языка.

Рішыня представникам спільнот і інституций вручыла заступчыня директора Департаменту Охороны Памяток в Міністерстві Культуры і Нацийональной Спадковины Аґата Курдзєль та п.о. директора Нацийонального Інституту Спадковины Михал Красуцкій. Підчас ґалі вручыли тіж медалі «Заслуженый Культурі Gloria Artis» і почестны одзнакы «Заслуженый для Польской Культуры».

Ціле торжество зачало ся в санктуариі Богоматери Королевы Підгаля в Людзьмежы, де гостів і почестны стражы привитал кустош Мацєй Сцібор. По одспіваню Гымну Ґуралів участникы перешли до Інституту Нематерияльной Культурной Спадковины Карпатскых Народів, одділіня Малопольского Центра Культуры «Сокіл». Ґалю вели Ганка Рыбка і Кшыштоф Требуня-Тутка, а єй музичным отворіньом был выступ цимбалисты Пьотра Крета.

В подіі участ взяли представникы державной і самоурядовой адміністрациі, інституций культуры і середовиск, котры занимают ся охороном нематерияльной спадковины. Серед гостів нашли ся м.ін. посол Анджей Ґут-Мостовы, маршалок малопольского воєвідства Лукаш Смулка та заступця директора Департаменту Культуры і Нацийональной Спадковины Маршалківского Уряду Малопольского Воєвідства Дариюш Ґавенда.

В ґали участ взяли тіж директор Малопольского Центра Культуры «Сокіл» Анджей Зарых і його заступця Пьотр Ґонсєніца. Присутны были тіж гості зо Словациі – головный координатор впису ґуральской культуры на Список світовой спадковины UNESCO Юрай Гамар, староста ґміны Здяр Павел Бекеш, староста ґміны Колачків Павел Замішка та координаторы впису ґуральской культуры – Іван Матіс і Крістіна Брандішова, а тіж члены Рады до справ нематерияльной культурной спадковины з ведучом Катажыном Смык ци кєрівничка Катедры UNESCO дс. публичных і світовых процесів заряджаня нематерияльном культурном спадковином на Варшавскым Університеті Ганна Шрейбер.

Особливе місце серед участників занимали депозитариі, народны творці, аніматоры культуры, бадачы і представникы соспільности, котры плекают традициі ріжных реґіонів Польщы.

Єдным з важных пунктів было вручыня ресортовых одзначынь наданых міністром культуры і нацийональной спадковины Мартом Цєнковском. Акт декорациі провела заступчыня директора Департаменту Охороны Памяток в Міністерстві Культуры і Нацийональной Спадковины Аґата Курдзєль, а товаришыл єй п.о. директора Нацийонального Інституту Спадковины Михал Красуцкій.

Несподіванком для самого одзначеного было вычытаня Юрия Стариньского серед одзначеных Срібным Медальом «Заслуженый Культурі Gloria Artis». Юрий Стариньскій, діяч, аніматор культуры, історик, хореоґраф, бадач, уж парудесят років веде Лемківскій Ансамбль Пісні і Танця «Кычера» та стоваришыня під том самом назвом. В рамках діяня активні документує і популяризує лемківску спадковину, публикує книжкы, веде бадавчу і архівальну діяльніст. Єст так само думкодавцьом і директором Медженародного Фольклористичного Фестівалю «Світ під Кычером», його діяльніст была угонурувана м.ін. нарогодом ім. Оскара Кольберґа.

Головном частю ґалі было вручыня парунадцетьох рішынь, котры тыкали вписів оголошеных в 2025 і 2026 році. На сцену были кликаны представникы поєдных спільнот, а грамоты вручали Аґата Курдзєль і Михал Красуцкій.

Серед угоноруваных нашли ся м.ін. культура ґуралів польскых Карпат, вытинанка Курпів з Білой Пущы ци здібніст прикрашаня писанок драпаном методом – красок з Красногоставу і околиц.

Для нашой спільноты найважнійшым был момент, коли оголосили вручыня грамоты для депозитариiв лемківского языка. На сцену вошли др габ. Олена Дуць-Файфер, проф. ЯУ, Юрий Стариньскій, Домна і Каміль Федериґы та Наталия Малецка-Новак. Рішыньом бо Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины з дня 17. липця/юлия 2026 р. лемківскій язык як носитель культурной спадковины Лемків был вписаный на Державный список нематерияльной культурной спадковины.

Нам бесіда наша мила,
хоц і кус неґраматична,
Рідна мати нас навчыла –
Адже-ж своя, не пожычна.

То-ж шануйме рідне слово
Од велика аж до мала,
Вшытко інче мы втратили,
Лем бесіда нам остала.

Вызвучали симобличны стихы верша Івана Русенка, котры выповіла зо сцены проф. Олена Дуць-Файфер. В парох словах выповіла і подяку для нашых предків, котры в тяжкых часах передавали нам рідну бесіду, з приобіцяньом, што будеме плекати єй дале.

Музичну оправу ґалі творили музикы і выконавці звязаны з традициями Підгаля і Карапт. Перед публиком выступили м.ін. Пьотр Маєрчык – гушляр, мультіінструменталиста і будовничый традицийных інструментів, Бартломєй Кошарек – етнолоґ, реґіоналиста і музик, котрый грат на пастырскых інструментах, та ґрупа Єдля. Торжество закінчыл выступ представників депозитариів з участю ґуральской капелі та реґіональный почастунок.

Стріча в Людзьмєжы вказала богатство нематерияльной спадковины в Польщы – од обрядів, через выробы ручной роботы, традицийне ремесло по музику і язык. Было святом вшыткых тых, завдякы котрым знаня, здібности, традициі і звыкы остают жывыма серед спільнот і можут быти передаваны черговым поколіням.

То тіж зобовязаня для нас, як спільноты, жебы істо так было.