Gorlicia Ruthenica. Śladami Łemków w przedwojennych Gorlicach

Gorlice były miastem o wyraźnym charakterze pogranicza, miejscem spotkania różnych kultur, wyznań i tradycji. Przez stulecia rozwijały się jako ośrodek rzemieślniczo-handlowy, a pod koniec XIX wieku, dzięki dynamicznemu rozwojowi przemysłu naftowego, stały się jednym z ważniejszych centrów gospodarczych Galicji. Proces ten trwał również w okresie międzywojennym, kiedy Gorlice zajmowały znaczące miejsce na gospodarczej mapie Małopolski. Rozwojowi przemysłu towarzyszyło powstawanie instytucji finansowych, gospodarczych i społecznych, rozbudowa administracji i sądownictwa oraz rozwój szkolnictwa, w tym szkolnictwa średniego.

Przemiany te miały znaczący wpływ na strukturę społeczną miasta. Historyczne Gorlice zamieszkiwali przede wszystkim Polacy i Żydzi, stanowiący dwie najliczniejsze społeczności, ale ważną, choć znacznie mniej liczną grupę tworzyli również Rusini, w okresie międzywojennym identyfikujący się jako Łemkowie i Ukraińcy.

Ważną rolę w życiu tej społeczności odgrywała Ruska Bursa. Była ona nie tylko miejscom zakwaterowania młodzieży  pobierającej naukę w gorlickim gimnazjum, lecz również ośrodkiem działalności oświatowej, kulturalnej i społecznej. Skupiała przedstawicieli miejscowej inteligencji oraz młodzież pochodzącą z łemkowskich, często odległych wsi.

W odróżnieniu od większych miast Galicji czy licznych miejscowości wiejskich Łemkowyny, w Gorlicach, poza wspomnianą Bursą, nie wykształciła się rozbudowana sieć odrębnych instytucji rusińskich, takich jak czytelnie, kooperatywy czy organizacje skupione wokół parafii i cerkwi. Nie oznaczało to jednak nieobecności Rusinów w życiu miasta. Przeciwnie, byli oni częścią jego codzienności i uczestniczyli w rozwoju Gorlic oraz całego regionu. Wśród nich znajdowali się adwokaci, lekarze, urzędnicy, nauczyciele, kupcy i rzemieślnicy, ale również maziarze, robotnicy, służba domowa oraz przedstawiciele najuboższych warstw społecznych. Ich obecność nie ograniczała się zatem do działalności narodowej czy kulturalnej, lecz obejmowała niemal wszystkie dziedziny miejskiego życia.

„Gorlicia Ruthenica. Śladami Łemków w przedwojennych Gorlicach” będzie okazją do przyjrzenia się tej mniej znanej części historii miasta. Podczas spotkania spróbujemy odtworzyć społeczną topografię rusińskich Gorlic, przypomnieć osoby, instytucje i wydarzenia związane z miejscową społecznością łemkowską oraz pokazać jej miejsce w wielokulturowym krajobrazie miasta.

Prelegent: Damian Nowak (Muzeum Ziemi Bieckiej)

Data i miejsce: 19 XI 2026 r. (czwartek), 17:00 godz., Ruska Bursa w Gorlicach