Ґорлиці і Тылява в році ювілею. Лемкы споминают 100-літя конверсий на православя

Тылява черговый раз стала важным місцьом для православных Лемків. В суботу 19. вересня/септембра 2026 рока прошли гын торжества в 100. річницю поворотів Лемків до православя. Річниця тота празднувана єст як ювілей подій, котры мали особливе значыня для реліґійной і нацийональной достомености лемківской спільноты.

Як раз в Тыляві зачал ся процес громадных конверсий, окрисляных через православных Лемків як поворот до віры вітців. Тамтышня парохія як перша, праві в цілости, выступила в 1926 році з Грекокатолицкой Церкви і звернула ся до варшавского митрополиты Діонісия, жебы принял єй до Православной Церкви. В черговых роках подібны рішыня підняли селяне в десятках лемківскых міцевости, а сама Тылява записала ся в істориі Лемковины як символ початку того руху.

Подля історичных переказів причыном того были м.ін. штораз векша латинізация грекокатолицкого обряду та збільшене влияня украіньскых нацийональных нуртів серед грекокатолицкых священників. В одповіди на тото вельох Лемків зачало постерігати православя як елемент захованя свойой реліґійной традициі і культуровой окремости. Важну ролю одограли тіж памят о сщмь. Максимі Ґорлицкым та досвідчыня репресий з часу І світовой войны.

«Сме овочом тых перемін»

Ювілейну Божеску Літургію в Тыляві очолювал Його Высокопреосвященство Паісий, архієпископ ґорлицкій і перемышльскій, в асисті чысленного духовенства. Співал хор Ірмос під ведіньом імости Мариянны Ярой.

«З благословліня нашого Владыкы, єпископа Паісия, што рока, окрем інчых Богослужынь, в суботу перед Рождеством Пресвятой Богородиці служыме в каплици в Тыльові службу Божу. Каплиця з 2008 рока стоіт на місци престола церкви, котра была збудувана в 1935 році, а котру знищыли в 50. роках» – бесідувал в проповіди о. митр. Юлиян Феленчак.

«То свідоцтво віры на крови сщмч. Максима Ґорлицкого, на памяти о страстях нашого народу, на памяти о одроджыню святого православія ту в Тыльові і дальшых нашых селах, на памяти о выселінях в Украіну, выселіню в акциі «Вісла». Не спосіб не спомнути, же мы овочом тых перемін, того одроджыня» – продолжал священник.

Згідно з рішыньом Святого Собору Єпископів Польской Автокефальной Православной Церкви на памятку ювілею установлено нагороду – Медаль в 100. річницю повороту Лемків до православія. По богослужыню медалі отримали вшыткы присутны єґомості, а тіж особы особливо заслужены для церковного і соспільного жытя єпархіі. Серед одзначеных нашли ся – Петро Трохановскій, Ольга Телеп, Петро Павелчак, Миколай Ґалчык, Ольга і Штефан Урды, Ольга і Роман Борсукы, Томаш Болех і Давид Льорчык.

Центральны святкуваня в Ґорлицях

Тылявскы торжества были продолжыньом центральных ювілейных святкувянь, котры прошли 5. і 6. вересня/септембра в катедрі св. Тройці в Ґорлицях. Споєно іх зо святом в памят сщмч. Максима Ґорлицкого, канонізуваного в 1994 році духовного і мученика, узнаваного за єдного з духовых покровителів руху повороту Лемків до православя.

Недільню Божественну літургію очолювал Высокопреосвященый Авель, архієпископ Люблиньскій і Холмскій, вєдно з ним служыли: Высокопреосвященый Ґеоґрій, архієпископ Вроцлавскій і Щеціньскій, Высокопреосвященый Паісий, архієпископ Перемышльскій і Ґорлицкій, Высокопреосвященый Яков, архієпископ Білостоцкій і Ґданьскій та Преосвященый Афанасий, єпископ Лодзіньскій і Познаньскій. Присутны были духовны перемышльско-ґорлицкой єпархіі та священникы дальшых єпархій і чысленно згромаджены вірны – в тым поломникы з західніх земель і з Підляша.

Єдным з важнійшых моментів торжества было посвячыня пропамятной таблиці, яка нашла своє місце в притворі церкви. «1926-2026. В памят 100-літя повороту Лемків до віры вітців – св. православія» – так звучыт інскрипция. Така сама таблиця нашла ся на цоколі креста вознесеного на тоту нагоду при тылявскій каплици.

Його Блаженнійшый Сава, митрополита варшавскій і цілой Польщы, якій не зміг прити до Ґорлиц, передал посланя, в котрым підкрислил значыня подій сперед столітя для захованя віры і достоменности Лемків.

«Заносячы Всемогучому подякуваня за Вас, з глубины серця, прошу Господа, жебы охоронял Вас і зміцнял, отулял свойом ласком і благословліньом, наполнял мудрістю і любовію, а предовшыткым, жебы зміцнял Вашу єдніст. Будте непорушены і тверды нибы гірскы вершыны, котрых жадна сила не скыршыт і не зошмарит з православной стежкы. Будте як гірскы потокы, чысты і што заспокоят кажду спрагу. Тырвайте при нашым Православію вічні і мужні як сщмч. Максим. То Ваша минуліст, теперішніст і будучніст…» – написал єрарха.

Тіж в Ґорлицях были переданы ювілейны нагороды. Высокопреосвященый Паісий вручыл іх вшыткым присутным єрархам. Медаль з означыньом першым признано митрополиті Саві.

Хоц од подій в Тыляві минуло уж сто років, дале остают важном частю памяти православных Лемків. Ювілейны торжества припомнули о вартостях, котры черговы поколіня старали ся заховати мимо выселінь і розбитя соспільных і реліґійных структур.