Далша публікація із серії ТАД представлює плодну роботу Валерія Купкы

Пару днів тому до рук дістала ся нам нова публікація, котра была выдана Выдавательством Пряшівской універзіты. Книгу приготовив уж традічный тандем літературознателів із Інштітуту русиньского языка і културы Пряшівской універзіты в Пряшові – Валерій Падяк як головный редактор, і Михал Павліч.

Іде о книгу, яка дістала назву Театер Александра Духновіча у перекладах Валерія Купкы. То вже третя публікація, котра вышла в серії ТАД, і під котру підписали ся высше спомянуты редакторы. Першов была Театер Александра Духновіча: 30 років: выбор із репертоара, другов Театер Александра Духновіча у перекладах Ярослава Сысака.

Тот раз є книга присвячена перекладам, котры про пряшівскый ТАД зробив высокошкольскый педаґоґ, русіста, перекладатель літературы і поет – Валерій Купка, котрый із русиньскым театром співпрацує од 2006-го року.

Ретроспектіва богатой творчости

Як уж было спомянуто, Валерій Купка із Театром Александра Духновіча співпрацує од 2006-го року. Плодна співпраца не была лем о перекладах, але і о функції екстерного драматурґа при дакотрых інсценаціях.

Валерій Падяк выбрав до книгы вісем пєс, під котрых русиньскый переклад підписав ся Купка. Но нова 400-сторінкова публікація приносить чітателям список вшыткых пєс, котрым од 2006-го до 2025-го року дав русиньску верзію Купка, і котры были на сцені ТАД граны.

Цілково Купка про театер переклав 27 театралных пєс. В його портфолію перекладателя суть представителі світовой класікы як Ґоґоль, Дюрренматт, Чехов, Бекетт, але і драматурґія словацькой а чеськой провеніецнії як Карол Горак ці Ладислав Смочек.

До новой пувлікації Падяк выбрав пєсы Ревізор Николая Ґоґоля, О ревуар, котру написав Мілош Карасек під псевдонімом Каспар Естер, На дні Максима Ґорького, Носорог Ежена Йонеско, Ангел приходить до Бабілону од Фрідріха Дюрренматта, Буріданів осел вызначного сучасного словацького драматурґа Карола Горака, Чудне пополудне др. Брынчка Буркого чеського автора Ладислава Смочека, і Детектор лжи, котрой автором є сучасный російскый драматурґ Василій Сиґарєв.

Вісем драматічных творів, котры дістали місце в публікації, представлює словацьку, чеську, російску, швейцарійску і французьску літературу.

Вєдно із списком вшыткых текстів, котры Купка про театер переклав, книга дає чітателям комплетну ретроспектіву його плодной співпраці як переклдателя із русиньскым професіоналным театром.

Шкода детайлів

Ясне діло, же до єдной публікації не дало ся напечатати вшыткы переклады, котры Купка зробив, і мож было зробити лем выбер. Но жаль, же подля ключа головного редактора в публікації не знайшли ся такы пєсы як Москва-Петушкы Венедікта Єфофеєва, ці Іванов од Чехова.

Розуміє ся, же за тым можуть быти різны обєктівны причіны, лемже шкода, же так добры тексты не мож мати здокументованы в книзі.

Лемже омного вкешов проблемов в публікації є штось інше. Валерій Купка у своїх перекладах заміряв ся лем на реплікы – тексты окремых роль, котры переклав.

Режійны позначкы, описы сцены і далшы детайлы, котры помагають режісерови і акторови, і котры суть частями оріґіналного тексту пєсы, зохабляв векшынов в языку, із котрого перекладав. То шкода, бо такы детайлы псують дакус комфорт із чітаня тексту по русиньскы, навеце, покля то чітать чоловік, котрый не знає, наприклад, словацькый або чеськый язык, пак приходить о дакотры части тексту.

Думаме, же холем про выданя тых текстів, і кедь в оріґіналі перекладу то не было зроблене, міг автор перекладів тоты части доробити.

Книжка приносить веце як лем переклады

Як уж є при Падякови звыком, у своїй публікації дає чітателям веце, як лем переклады пєс. В книзі находить ся, як уж сьме спомянули, список вшыткых пєс, котры Купа зробив. При окремых текстах суть позначкы, котры пояснюють контекст або дакотре слово. Не бракує ани куртых анотацій ку авторам і їх творам, котры знайшли ся в публікації.

Чітателя вітать Падяк куртов творчов біоґрафійов Валерія Падяка, а пак розсяглым інтервю із переклдательом, майже двадцять сторінок, котре дістало назву Театер бы ся не мав позерательови приспособльовати, підкладати, але мав бы го тягати горі, провоковати, злостити, примушати думати…

Вдяка тому інтервю може чоловік видіти нелем творчость Валерія Купкы, але так само близше із ним познакомити ся, із його жывотом, зрозуміти як думать.

Третя книга із серії ТАД так знова приносить цінный матеріал, котрый вакзує на то, же Русины мають свою высоку културу роблену в материньскім языку.

Валерій Купка

Поет, русіста, перекладатель літературы, высокошкольскый педаґоґ Валерій Купка народив ся 23-го децембра 1962-го року в селі Хомут, днесь Зеленый Гай, на Україні, до родины такзваных оптантів – Русинів із Чехословакії, котры перед тым жыли в селі Циґелка, Бардейовского окресу, і оптовали у 1947-ім році. У 1978-ім році родина вернула ся до Чехословакії.

Купка є абсолвентом україньской ґімназії в Пряшові, пак в роках 1983 аж 1988 штудовав на Універзіті Павла Йозефа Шафарика – на Філозофічній факулті в Пряшові, де выбрав собі комбінацію російскый язык і історія.

Од 1990-го року выбрав собі путь высокошкольского педаґоґа. Аж до 2022-го року учів на Універзіті Павла Йозефа Шафарика, од 1997-го року окрема Пряшівска універзіта в Пряшові, де сам штудовав. Там здобыв і тітул доцента, учів на Катедрі русістікы російску літературу, дітячу літературу, а так само історію російской реліґійной філозофії.

Од 2024-го року є доцентом на Катедрі естетікы Філозофічной факулты Універзіты Коменьского в Братіславі, де учіть компаратістіку, літературну естетіку і естетіку театру.

Є автором дакілько моноґрафій, співавтором колектівных моноґрафій по вопросах російской літературы. Так само є редактором дакілько антолоґій російской поезії в перекладах словацькых пистелів, сам перекладать російску, україньску, ґрузіньску і армяньску літературу на словацькый язык.

Валерій Купка є автором шестьох зборників поезії. Із того єден, під назвов Дом без світла, якый печатав ся у 2004-ім році, написав по русиньскы, решту по словацькы. Є актівным участником літературных форумів і фестівалів, наприклад в Чеській републіці, Польщі, Словенії, Арменії, Ґрузії, Азербайджані і на Україні. Купка є членом Асоціації писателів Словакії.