З істориі Лемковины: 90 років тому вмер владыка Василий Масцюх

Першый Адміністратор Апостольской Адміністрациі Лемковины о. Василий Масцюх помер несподівано в своій резиденциі в Рыманові 12. марця, а його похорон в рідным селі – Новой Веси – одбыл ся 16. марця 1936 р.

Знатя, што похорон был в понедільок. Нарід звык называти о. Василия Масцюха «владыком», хоц не мал він єпископской хіротоніі. Похорон был важный не лем як церковна повинніст, але тіж зато, што стал ся нагодом нацийональной маніфестациі.

Джерела, в основі тоты лемківскы, приносят інформациі о тій подіі. Головно ґазета «Лемко», орґан Лемківского Союза, в ноным часі подавала дописы тыкаючы смерти лемківского владыкы, його похорону і наслідств.

Так днес – при нагоді 90. річници смерти о. Василия Масцюха –  публикуєме пресову інформацию о похороні («Лемко», ч. 12., четвер, 26. марця 1936 р.). То цінне джерело – коли же вказує, што на похорон зышли не лем священникы і церковны власти (до Новівси 16. марця 1936 р. приіхал перемышльскій владыка – Йосафат Коциловскій, спід котрого єпархіі была вылучена територия ААЛ), але тіж тогочасны лемківскы лідеры – др Орест Гнатишак, предсідатель Лемківского Союза.

Дальша з інформаций публикуваных в ґазеті «Лемко» – тыкат поручыня функциі Адміністратора ААЛ для о. Йоана Поляньского, другого з вызначных грекокатолицкых священників на Лемковині, писменника, автора «Историі Лемковины», выданой в 1969 р. в печатни Лемко-Союза в ЗША і Канаді під псевдонімом І.Ф. Лемкин.

То темы може і знаны – кєд ся провірит історию ААЛ. Єднако з лемківской точкы пізніря цінне є інче – первістны записы і переданя, што до фунцийонуваня незалежной грекокатолицкой структуры, яка была прямо підпорядкувана під Рим.

Што уж може не так очывидне, бо може то і неполуярный, або невыгідный факт – ААЛ офіцияльно (формально) перестала істнувати аж (!) в 1991 р. В опрацуванях переважно подає ся, што конец той структуры настал в 1947 р. То лем в половині правдива інформация, кєд же в наслідстві выселінь на схід і пізнійшой Акциі «Вісла» фактично не діяли адміністрацийны структуры, але сама ААЛ цілый час, бо іщы в 1990 р. была споминана в тзв. Annuario Pontificio выдаваным в Ватикані, як Apostolica Administratio pro Lemkis. З папского альманаху зникнула аж в 1991 р., коли єй територия была офіцияльно передана під перемышльско-варшавску архієпархію Украіньской Грекокатолицкой Церкви в Польщы.

Кєд інтересно вам за біоґрафію о. Василия Масцюха – одсыламе до архівальной статі сперед 10 років (80 років од смерти o. Василя Масцюха – першого Апостольского Адміністратора Лемковины).

Похорон бл. п. Апостольского Админи­стратора О. Д-ра Василия Масцюха отбыл ся величаво. Дня 15. марта от рана приізджали до Рыманова численны автомобилі, с котрых высідали высокы достойникы Церкви и Державы. В торжестві експортации тіла приняли участь епископы лат. и гр. обряда и делегаты всіх министерстви войска. Пращальну бесіду при выносі тіла с палаты высказал О. Ядловскый, по­четный крылошанин и совітник консыстории Ап. Адм., котрый в короткых и теплых словах высказал жаль по утраті першого лемковского Владыкы, котрому передвчасна смерть не позволила перевести начатого великого діла соединити религийно розлучене чадо.

От имени Сгавропигийского Инстытута попращал покойного Сениор Др. Антоний Гулла, котрого бесіду подаєме точно на другом місци.

Похоронный кондукт направил ся до церкви в Дошні, где отслужено панихиду, по котрой перевезено тіло пок. Ап. Администратора до его родинного села Новой-Веси в пов. новосандецком.

В понеділок рано о год. 9-ой начали ся в Новой-Веси похоронны торжества, котры тревали до год. 3-ой по полудни. В похоронах приняли участь численне священство обох обрядов, делегаты державных и войсковых властей, делегаты рускых центральных и міецевых обществ, учительство с доокрестных школ, много школьных дітей и численны толпы народа.

Латинскый епископ с Тарнова, Ексцеленция Д-р Лисовскый в товаристві делегата Его Еминенции Примаса, пралата Бржозовского и численно собраного лат. клира отслужил „екзеквии”, по котрых наше священство начало правити похоронны молитвы.

О год. 11-ой приіхал перемыскый епископ Ексцеленция Коцыловскый, котрый отслужил соборну архиєрейску Службу Вожу. В цер­кви попращал пок. Ап. Администратора О. Фенич, парох с Войковы, а надгробие слово высказал О. Евгений Хиляк из Крыницы. В короткых, теплых словах попра­щал он своего Владыку и товарища с лавкы школьной и поблагодарил всіх, принявших участь в похоранном торжестві. От имени Лемко-Союза попращал пок. Владыку предсідатель того Т-ва Д-р Орест Гнатышак.

Тылицкый оркестр отограл „Вічную память” и „Со святыми” и смутне торжество окон­ чило ся. Опечаленый горем народ подхо­ дил ку открытой могылі и послідным взгля­ дом и щиром молитвом пращал своего пер­шого Лемковского Владыку.

Церковны власти поручили веденє діл Апостольской Администраций для Лемковщины почет. крылошанину О. Иоану По­лянскому и надали Єму полны права Апо­стольского Администратора.

Лемковске населенє приняло тоту номи­нацию с нескрываном радостьом и вдячным сердцем для верховных церковных и дер­жавных властей.