LEMKO.TOOLS – місце лемківского языка в діґітальным світі

Іщы донедавна о будучности лемківского языка бесідували сме в контексті школы, літературы, культурной діяльности, фольклору, історичной памяти ци присутности языка в публичным просторі. Были то фундаментальны звіданя, бо як раз в тых обшырях через вельо років рішало ся дальше перетырваня лемківской культуры по катастрофах ХХ ст. – розогнаню спільноты і занику натурального языкового середовиска. На самым вершку скорше выміненого єст очывидно меджепоколіньовый переказ.

Днес єднак добрі видиме, же істнує новый вымір фунґуваня языків – діґітальна обшыр. То гын одбыват ся велика част сучасной комунікациі, там переносит ся едукация, медиі, архівізуваня знаня і штоденне соспільне жытя. Язык, котрый діґітальні не істнує – зникат. Ци лемківскій язык істнує там, де проходит сучасна комунікация, значыт в інтернеті?

Не іде уж лем о присутніст азбукы в компутері, смартфоні ци можніст записаня тексту. В ХХІ ст. язык фунґує тіж через переглядаркы, автоматичне тлумачыня, розпознаваня бесіды, синтезу голосу, аплікациі, социяльны медиі, нарядя штучной інтеліґенциі ци діґітальны базы даных. То гын сучасні творит ся нова інфраструктура комунікациі.

Неє тя в технолоґіях? Не істнуєш

Для великых языків то процес, котрый проходит натуральні, вєдно з розвитком технолоґій. Проблем зачынат ся в примірі малых языків – особливо тых, котры десятками років фунґували на інституцийональным марґінесі, без доступу до технікы. Товды брак діґітальной присутности то нова форма выключыня.

Вельо малых языків переходит подібный сценарий – сут присутны в культурі, в пісні, в подіях, але постепенно зникают зо штоденного жытя. Чом? Тіж зато, же сут штораз менше практичны.

Молодшы поколіня пишут відомости по польскы (по словацкы, сербскы, мадярскы, по анґлицкы – додай, што хочеш) не з ідеового выбору, але зато, же так єст скорше, мают можливіст хоснувати ріжне нарядя (словникы, автокоректу, підповіди ітп.), не мусят думати над записом.

В примірі лемківского языка зараз появлят ся звіданя – але як тото написати? І як раз в тым місци зачынат ся проблем.

Язык, котрый не мат свого нарядя, прогрыват на етапі практикы. Бо єст труднійшый в хоснуваню. Бо ніт легко доступных словників, нарядя, жебы провірити запис, системів, котры будут підперати писаня. В результаті особа, котра єст і свідома, і заанґажувана – часто резиґнує з хоснуваня лемківского языка в штоденных обставинах, особливо в інтернеті.

Гев явит ся простір для такых ініциятив як lemko.tools ци lemkotran.com.

То не цікавинка ци ґаджет. То проба одповіди на конкретны потребы хоснувателів языка.

Што то змінят в практиці?

З пункту пізріня хоснувателів найважнійшы не сут деклярациі, але функцийональніст. Плятформы в виді lemko.tools ци lemkotran.com можут оферувати і розвивати м.ін. словникы і скоре провірюваня слів, помагати в інтерактивній науці, редукувати орфоґрафічный хаос, підперати творіня текстів, давати розрывку.

Язык, жебы перетырвати, мусит быти выгідный. Не старчыт, же єст важный, красный, найблизшый нашому серцю і душы та же символичні не даст ся го ничым заступити.

Язык мусит быти скорый, доступный, присутный всядиль там, де пишеме і наштоден ся комунікуєме.

Протягом послідніх парудесятьох років была зроблена величезна робота для захованя лемківского языка – розвивано літературу, едукацию, пресу, радийо, выдавничу діяльніст, вчыня ітд. Єдночасно світ змінил ся скорше нич модель охороны меншыновых языків.

Днес добрі видиме, же без технолоґічной присутности язык остає поза головным нуртом комунікациі. Присутніст лемківского языка в інтернеті не єст люксусом ани додатком. Єст вымогом для його дальшого розвитку.

Зато ініциятивы такы як lemko.tools ци lemkotran.com вартат видіти не як технолоґічный проєкт, але як стратеґічный елемент шыршого процесу будуваня сучасной функцийональности языка. Не іде выключні о выгоду хоснувателів ци модерный візерунок.

Іде о створіня обставин, в котрых язык може надале фунґувати як полноправне нарядя комунікациі сучасного чловека.

#KPO #NextGeneration