Мобілный склеп, мобілный школярь, мертве село

Были часы, коли на выході Словакії в селах было аж коло 250 народных руськых – русиньскых школ. Днесь вступуєме до фазы, коли буде треба бити ся і за тоты послідні, за тоты словацькы. Держава смотрить лем на чісла там, де бы мала смотрити на будучность.

На остатнім засіданю Палаты народностных меншын Рады влады Словацькой републікы про народностны меншыны бісідовало ся і о новелізації школьского закона, котра, покля ся прийме в тій верзії, як єй приготовили, значно огрозить много школ.

Новелізація наприклад рахує із тым, же середнє чісло школярів у класах першого ступня основных школ буде мусити быти 15 намісто дотеперішніх 13, а на другім ступні 18, причім теперь є то 15. Повноорґанізована школа, значіть школа, котра має 1-шу аж 9-ту класу, бы по новому мала мати мінімално 150 школярів.

Кедь ся условія, котры закон выжадує, не сповнять, може то вести аж до того, же школа буде вычеркнута із сіті школ, значіть – буде заперта. Тот ліпшый припад є, же стане малокласнов школов, лемже в тім припаді там буде мож мати лем першый ступень школы, і на тот другый будуть діти мусити іти до іншой, може найблизшой школы, котра зістане повноорґанізованов.

Кедь теперь подля даного закона фунґують выняткы про народностны школы, котры векшынов не можуть конкуровати великым школам із словацькым навчалным языком чіслом школярів, в новелізації ся із такыма вынятками не рахує.

На Словакії реално фунґує мадярьске меншынове школство. Лем Мадяры мають велику сіть школ, в котрій може дітина здобывати освіту од передшкольского віку аж по універзіту. Лемже при новых условіях бы і Мадярам грозило, же прийдуть може аж о 40 процент школ. А то є велике чісло.

О тім, же такы меншыны як Русины не будуть мати уж ани тоту єдину повноорґанізовану школу із навчалным языком русиньскым, котру маєме, ани не треба бісідовати.

Лемже далшов проблемов є, же така новелізація, котра є пропонована, бы не засягла лем народностны школы, але школы обще. Не маєме русиньскы школы, але покля школы в нашых селах іщі десь суть, хоць суть із словацькым навчалным языком, все існує шанса, же русиньскый язык посередництвом даякых годин русиньского языка, історії, културы бы сьме до тых школ могли якось дістати.

По приятю новелізації школьского закона в такій верзії, як была представлена, можеме ся попрощати із такыма думками. Днесь і много тых школ, котры іщі в нашых селах суть, і суть із словацькым навчалным языком а повноорґанізованы, будуть якбач мати проблему наповнити квоты на школярів. Значіть – або стануть малокласныма, або будуть заперты.

І вшытко ся закінчіть тым, же о пару років зістане уж лем мертве село.

Так ці іншак діти будь од першой класы, або пізніше од пятой класы будуть мусити ходити до школы інде. А кедь уж мате дітвака везти десь до школы, правдоподобно такой выберете місто, де є „ліпша“ школа, не друге село. А в такім місті, де будуть із русиньскых сел діти помішаны із містьскыма, якбач тяжко найде ся охота і путь до того, жебы найти простор про навчаня меншынового языка і културы.

Значіть, при так нечутливій новелізації прийдеме лем ку єдному резултату – школы на селах счезнуть. І тоты послідні. Просаджованя даякых прав на освіту в материньскім языку буде іщі комплікованіше. Асімілація буде іщі простіша.

А не є то лем о школах, є то о жывоті в селах. Люди звыкли бісідовати, же покля є на селі склеп, корчма, школа, село є жыве. В нашых селах векшынов уж давно не суть склепы, ани корчмы. Десь іщі суть школы, но новелізація закона огрожує і то.

Зато боротьба за школы є і боротьбов за жыве село. Покля в селі ничого не буде – ани склепу, ани школы, котра молода родина буде в тім селі хотіти зістати жыти?

Днесь уж існують проґрамы, як наприклад в Пряшіскім самосправнім краю, же там, де не є класічный склеп, ходить мобілный склеп. Авто із товаром, жебы помочі тым, котры не годны ходити до міста накупити собі. Може при новых условіях в школстві будуть і проґрамы мобілного школяря, котрого буде возити якыйсь шпеціалный автобус.

І так будеме на нашых селах мати мобілны склепы, мобілного школяря. І вшытко ся закінчіть тым, же о пару років зістане уж лем мертве село.

Влада бы холем в области школства не мала позерати лем на „ефектівіту“ фінанцій вложеных до нього, але і на будучность. Жаль, такыма кроками не рихують жадну будучность про села. А в припаді русиньской меншыны то може быти і так, же в тых мертвых селах зістане похована і наша ідентіта.

Статя была написана як коментарь „Вступне до контроли“ лемківского радія lem.fm. Фото: Pixabay.com.