«Одберат ся душу Лемковині». Міцны слова артисты о сучасній іконоґрафіі і спадковині в непамяти

Ци сучасна церковна штука на Лемковині заховує односины з місцевом традицийом? Чом в новых святынях штораз рідше мож найти навязаня до давной карпатской іконы, а вельо історичных взірців остає днес мало знаных? О станi сучасной іконы, місци традициі в церковным жытю і значыню культурной спадковины оповідат артиста і іконоґраф Мирослав Трохановскій, спілоснователь Працовні Ікон Мандиліон.

В щырій і місцями безкомпромісовій бесіді, артиста ділит ся своіма заувагами на тему змін, котры проходят в церковній штуці, прикликує примiры з Лемковины і оповідат о досвідчынях звязаных з популяризацийом родимой іконописарской традициі. То бесіда о іконах, але тіж рефлексия над нашом достоменністю, памятю о прошлости і способах захованя спадковины для наступных поколінь.

Наталия Малецка-Новак: На початок хочу звідати o Твою творчу дорогу. Якы сут початкы Працовні Ікон Мандиліон і якє місце в Твоій творчости занимат культурна спадковина Лемковины?

Мирослав Трохановскій: Штука є мойом пасийом од наймолодшых років. Іконами занимам ся од 1998 рока. Од 2000 рока ведеме разом з мойом женом Анном Трохановском і сестром Лідийом Трохановском-Пеляк Працовню Ікон Мандиліон. Початково працовня фізичні находила ся в Білянці, одкале походжу. Тепер з женом робиме во Влодаві, де мешкаме, а Лідия – в Креници.

Предовшыткым хочу Ти подякувати за запрошыня до бесіды, мимо того же некотры моі погляды можут выдати ся контроверсийны для Тебе ци части чытателів. Для ня то барз важне, жебы в так тяжкых часах знати зо собом бесідувати, аж і мимо ріжниц в постеріганю основных правд. В нашій невеликій соспільности правдивом траґедийом єст брак пошануваня опініі другой особы лем зато, же є она одмінна. Тыкат тото і поглядів односно достоменности, як і реліґійных. Особливо в посліднім часі достерігам штораз векшу поляризацию і посиляня ся того небезпечного явиска. Повинны мы ся взаімно шанувати, незалежно од переконань, аж і тых, што тыкают найважнійшых квестий. То бы могло становити нашу силу, яку все дає ріжнорідніст мысли, ідей і поглядів. А факт, же днес так не єст, єст подля мене головном слабістю і небезпеком для перетырваня Лемків в Польщы.

Для ня взором на все остане ідея ансамблю «Лемковина» – пятой дітины моіх родичів Ярослава і Стефаніі. Тота ідея лучыла люди о барз ріжных поглядах, кєд іде о почутя нацийональной ци реліґійной достоменности. Надрядном парадиґмом была можливіст зробити штоси великє, спільныма силами. Зато м.ін. «Лемковиана» все остала незалежна. Не звязала ся єднозначно ани зо Стоваришыньом Лемків, ани з Обєднаньом Лемків.

Думам, же была Центром і в Центрі. Мій отец Ярослав мал глубоку свідоміст роботы «понад поділами». Думам, же днес такого центра барз бракує. В своій роботі все старам ся підходити з пошаном до каждого, хто замавлят ікону, незалежні од того, кым єст і кым ся чує.

НМ-Н: Перейдме до ікон, а конкретно – до карпатской іконы. Чым она єст? Ци є то окрисліня стилю, ґеоґрафічной обшыри, варштатовой традициі, ци радше сучасна проба названя того зріжницюваного дідицтва?

МТ: То зложене звіданя. Уж в першій його части єст гачык. Дискутувати мож уж о самым терміні. До того неповторного явиска, котре окрислила-с «карпатском іконом», стосує ся цілый шор менше або веце трафленых назв, але кажда з них має якісу сутьову частичку правды. Певністю не даст ся нашой карпатской іконы одорвати од традиций і спадковины Кыівской і Галицкой Руси. Подам лем некотры фунґуючы назвы: галицка ікона, галицко-карпатска ікона, карпатско-руска ікона, руска ікона, західньоукраіньска ікона, ікона давной перемышльской єпархіі (найдале на захід высуненой православной єпархіі украіньской/руской Церкви з осередком в Кыйові), русиньска ікона.

Особисто преферую тото посліднє окресліня, бо в нашых часах слово «рускій» набрало пейоративного і блудного значыня. Над чым, з рештом, барз болію. Само окрисліня «Русин» прецін безпосередньо односит ся до терміну, котрым давнійше окрисляно такой мешканців Кыйова, Львова, Галича, Перемышля, як і Білцаревы, Білянкы ци Бехерова. Подля мене єст найбарже уцтивый і выражат цілу свою злюженіст. Підкрислят тіж найважнійшу для ня част феномену званого «капратском іконом» што до єй культуровой обшыри, з котрой і я походжу і котрой єм частю. Очывидно, што до ґеоґрафіі, то фактичні Карпаты были центром формуваня той естетикы, але єй еманация выходила далеко поза сам гірскій реґіон. Тото явиско розвивало ся на стыку візантийской, кыівской, галицкой, локальной народной штукы (не єст то гев пейоративне окрисліня), балканьского влияня, а тіж – молдавской і романьской штукы та ґотику. Зато парадоксальні караптска ікона не кінчыт ся докладні там, де кінчат ся Карпаты.

НМ-Н: Што позвалят днес повісти: то єст карпатска ікона? Якы приметы – формальны, іконоґрафічны, технолоґічны ци інчы, сут для ней розпознавчы?

МТ: О тым, же маме до діла з карпатском іконом, рішат не єдна примета, але ціла ґрупа формальных, іконоґрафічных і технолоґічных примет, котры были выпрацуваны місцевыма варштатами протягом віків. Характеризує єй ощадніст середків выразу, видимый лінеаризм, синтетичне, часто архаізуюче опрацуваня форм, гармонійна композиция та стонувана кольористика, оперта на натруальных земных і мінеральных піґментах. Іконы робили на деревяных дошках, покрываных крейдово-клийовом заправом і малювали яєчном темпером, зо схоснуваньом золота там, де позваляли на тото можливости фундаторів. Іконоґрафія остає вірна візнатийскому канонови, єдночасно заховує характеристичны приметы уформуваны через місцеву варштатову традицию. О розпознавальности карпатской іконы рішат як раз спійніст формы, технолоґіі і тырвалости той традициі, што через столітя уформувала свій, легкій до розпознаня аритистичный язык. Мы днес, як творці ікон, хочеме дале іти том дорогом. Інспіруєме ся спадковином нашых предків. Не наслідуєме – радше береме з того чыстого джерела і на його основі будуєме свій стиль. Думам, же сме тото должны нашым попередникам.

Карпатска ікона од своіх найстаршых примірів вырастала з духа гір, з простоты і суровости нашой землі. Малювана на липовых дощках, зо схоснуваньом охры, цинобру, азуриту і маляхіту, оддавала світло Неба языком барв близкых натурі. Маме гев щыріст і мінцы контрасты: білы рефлексы розсвітлінь карнациі на фоні земельного бранзового і охры, азуритовы блакіты як ехо карпатского неба та маляхітова зелін як елементы фонів, што приводят нашы гірскы лісы. Золото ся являло, хоц ощадні – головні в німбах і асистках (золоты леніі облечыня), на фоні найважнійшых сцен, все з честю і розвагом, жебы підкрислити святіст, а не збыток і богатство. В тій простоті і повазі крыє ся наша спадковина: карпатска ікона не єст копійом візантийскых взорів, але своім свідоством віры Русинів в горах, гордым і неповторным.

НМ-Н: Ци згодиш ся з окрисліньом, же карпатска ікона была (?) простійша, примітивнійша, недосконала? Ци то одповідні окрисліня ци радше незрозумліня єй особливости? Ци давны іконописці знали канон і писали згідні з каноном?

МТ: Николи не мож ґенерализувати, же карпатска ікона была примітивна ци недосконала. Мусиме тіж мати на увазі, о якій карпатскій іконі бесідуєме. Очывидно сут то часто іконы о зріжницюваным варштатовым рівни. Бывают барже просты, як єс повіла – барже примітивны, але в вельох примірах як раз в тым є іх краса і автентичніст. Велика част карпатскых/русиньскых ікон то творы на найвысшым рівни, варштатово і артистичні досконалы. Приміром най буде хоц-бы Богородиця з Фльоринкы, Спас в Силах з Новосільця, Покров, Одигітрия і Мандиліон з Рыхвалду та вельо інчых. О вартости русиньской іконы доказує і тото, же сесе понятя містит цілу ґаму творів о великій ріжнорідности, котры єднак лучыт окрислена особливіст.

Треба гев зазначыти іщы єдну важну річ. Стрітил єм ся з такыма опініями некотрых осіб серед нашых духовных, же карпатскы іконы то або примітивізм (фольклор), або малюнкы в західнім стилю. Но ні. То доказ комплетной незнаємости темы. Треба гев розграничыти основны факты. Кєд бесідую о карпатскій/русиньскій іконі, же то найважнійша інспірация і вартіст для нас – днешніх православных в Польщы – мам на думці найстаршы захованы іконы, влучні з XVI віком. Од XVIІ ст. мож бесідувати о насяканю православной традицийной іконы влияньом західньой штукы, што остаточно довело до занику той канонічні властивой православю іконы. Мушу тіж зазначыти, же тот процес не тыкал лем нашой обшыри. Обнял в меншій або векшій ступени церковну штуку цілого православя. Традицийна канонічна ікона властиві зникнула на три столітя. Заступил єй образ о реліґійній темі підпорядкуваный в своій формі західній штуці.

Чом бесідуєме о неканонiчности такого образу? Адже зато, же в заложыню православной теолоґіі, од самого початку в іконі неє місця на реализм. Памятайме о тым, же подля християньского постеріганя, наш реальный світ довкола існтує в забрудженым, пошкодженым стані. Зато потрібуєме інчого языка до описаня го, а радше той його части, котра заховує первістный стан святости, та до вказаня через форму дорогы до направы, яком є слідуваня за Христом. Ікона вказує світ такым, якым повинен быти, а не якій єст. Та очывидно, якій в есхатолоґічным, християньскым постеріганю – буде. Знатя, што не думам о дословности – люде не будут мати змінены пропорциі тіла на выдолжены, не будеме мати векшых очы ци меншык долони. Не іде гев о дослівніст, а радше о даяку візию і підкрисліня того, чым є тот переображеный світлом Табору світ. Тыкат тото так само людского тіла, як і природы довкола ци елементів, котры зробил чловек, як напр. будовлі, міста ітд. То гейбы єдна велика візия Нового Єрусалима.

Зато не узнаю м.ін. ікон, котры вказуют людскы тілесны недостаткы святых, напр. Матрона, котра была за жытя сліпа. В векшыні сучасны іконы, котры єй представляют, вказуют тоту особливіст. Гей, може то быти вказане, напр. в якісій наррациі, в описі жытя ітд., але мам за недопущальне даваня того в окремій, перезначеній до молитвы іконы даного святого. Гын недостатків того світа быти не може. Така ікона доказує о незнаємости самой єй ідеі. Медже інчыма з тых причын, примірно, не молиме ся тіж перед фотоґрафіями святых.

І вертам тепер до того нещеастного реализму в «іконах» XVII-XIX і по части ХХ ст. Повтарям раз іщы – то нияк не єст згіне з науком Церкви. Зато єм зашокуваный, же хтоси може напр. голосити неканонічніст ікон Новосільского (што єст абсурдом) і єдночасно акцептує впроваджаня на Святу Гору Явір неканонічных, назначеных реализмом образів Богородиці і Ісуса Христа, котры з православном іконом нич не мают спільне, може окрем підписів. Гев вино, же хтоси, подля мене, або комплетні не знат, чым єст канон іконы, або свідомі го порушат. Припомну, што в старовинных часах «канон» означал просто кый до міряня напр. обємности товарів, одлеглости ітп. Пізнійше окрисліня тото проникнуло до філософіі, музикы, штукы і теолоґіі. Не знам, быти може треба бы схоснувати тот «канон» в первістным значыню кыя, може товды штоси бы дакому помогло, жебы собі припомнути, чым він єст.

НМ-Н: Де днес мож видіти приміры автентичных карпатскых ікон, што звязаны з Лемковином? Ци сут то церкви, музеі, приватны колекциі?

МТ: На жаль сут то головні музеі: Нацийональный Музей ім. А. Шептицкого во Львоі, Історичный Музей в Саноку, Музей Народного Будівництва в Саноку («Карпатска Ікона»), Нацийональный Музей в Кракові – Палац Єпископа Ерзма Цьолка, Музей-Замок в Ланцуті, СНМ-Музей Украіньской Культуры в Свиднику, Шаришскій Музей в Бардийові ітд. В нашых, лемківскых церквах переважні сут то уж пізнійшы реализациі. Не одберам ім вартости, але споминал єм, на якым історичным періоді ся зосереджам, коли думам о карпатскій/русиньскій іконі.

Трафлят ся, што сам не тримам ся того штывно. Зробил єм напр. ікону Архангела Михала інспірувану XVII-вічном іконом зо Станьковой. Опрацувал єм тоту ікону подля принципів творіня скоршого, канонічного іконопису. Вышол барз цікавый ефект. Быти може на примірі той роботы, хтоси незвязаный зо штуком іконы, не вглубляючы ся в єй суть, міг бы на перше пізріня достеречы тото, о чым бесідую і о што мі іде. Барз люблю нп. іконы в церкви в Кунковій поміщены на бічных стінах. Абсолютні не одберам чару, якій мают нашы стары, красны церкви. Сам духово єм зрастал в єдній з них – в Білянці. І свідоміст того, як великє влияня то мало, остане зо мном на все.

Натоміст тоты найстаршы іконы, датуваны до кінця XVI ст., то загально мож стірити уж лем в музеях. Што до сучасных обєктів, мушу ся, на жаль, покликати лем на нашу роботу і спомнути іконостас в Команчы. Смутит, же як дотепер на обшыри перемышльско-ґорлицкой єпархіі є то радше выняток, як правило.

НМ-Н: Ци можеме вказати конкретны церкви, котры особливо добрі заховали давну стилистику ікон?

МТ: Розумію, же іде о сучасны святыні? Што-ж, як знаме, будує ся церков в Ґладышові. Барз ня тішыт, што безпосередньо навязує до архітектуры лемківскых храмів. То ся хвалит. Але бою ся, кєд іде о середину. По окропній істориі з дзвоном, на котрым видно герб царской Росиі, і моіх дотеперішніх прикрых досвідчынях – не сподівам ся ничого доброго. Жебы-м ся мылил. Зас, на жаль, выпадат мі вернути до нашой роботы, бо не можу вказати нич інчого, лем церков в Команчы.

НМ-Н: Ци днешня Лемковина є простором жывой присутности карпатской традициі? Ци єй архівом – або уж ани тым не єст?

МТ: Певністю нашло бы ся іщы вельо свідомых люди привязаных до свойой традициі, тіж той іконовой. Деси там появляют ся быти може аж і пробы навязань, але то вшытко мало. З того, што мі відомо, не єст то офіцийні ани суґеруване. Векшына тых найстаршых ікон, о котрых єм бесідувал, засилят головні колекциі польскых, словацкых і украіньскых музеів.

Сучасні, в моій опініі, нияк не бере ся до увагы нашой культурной спадковины, коли реализує ся новы святыні. Думам тіж, же гордіст з того, же маме так міцне і очывидне свідоство віры нашых предків на обшыри днешньой Польщы, не повинна ся ограничати лем до нашой перемышльско-ґорлицкой єпархіі, котра має de facto найстаршу спосеред вшыткых ґенезу і традицию. То повинно быти гордістю і інспірацийом цілой нашой православной Церкви в Польщы. Тото, же так не єст, одчувам кус так, як бы хтоси хотіл нам одобрати душу. Ґрупову душу. І засупити єм інчом, чужом.

НМ-Н: Яку ролю мают днес духовны, котры душпастырюют на лемківскых парохіях, в охороні локальной іконовой традициі? Ци свідоміст вартости карпатской іконы єст видима?

МТ: Роля і одповідальніст духовных єст в тій справі барз велика. На жаль, думам, же в векшыні не ідут они дорогом, котра бы выполняла тоту важну задачу. Оцінят іх будучы поколіня. В більшости рядит припадковіст, приватны преференциі і єден Вог знат што іщы. Ци видима єст свідоміст карпатской іконы? Особисто не достерігам такого переконаня в нашій церкви в Польщы. Видит ся, же переважат радше несвідоміст великой вартости того, што нашы предкы нам передали і як великій скарб нам лишыли. Сут поєдны, гідны похвалы приміры духовных осіб, котры мают тоту свідоміст, але сут то радше выняткы в тій смутній реальности.

НМ-Н: Ци знаш приміры добрых практик – парохіі або духовных, котры свідомі дбают о продолжаня локального стилю?

МТ: Барз мало. Не хочу выміняти назвиск. В каждым разі, сут такы духовны і хвала ім за тото. Як єм скорше спомнул, приміром може быти наша реализация з років 2009-2010, коли в рамках унійного проєкту «Проґраму Трансграничной Спілпрацы – Дві церкви», як Працовня Ікон Мандильон, зробили сме 60 ікон до іконсотасу для одбудуваной по пожарі церкви Покровы Богородиці в Команчы. Конструкцию зробила екіпа Анджея Щепковского з Санока. Хотіли сме, жебы тот іконостас стал імпульсом, хоц в нашій – товды іщы перемышльско-сандецкій єпархіі, жебы іти дорогом опертом о свою, русиньску спадковину, Мы дале ідеме том дорогом, але такой волі не видно довкола. Не хочу никого скривдити, быти може трафляют ся якісы пробы навязуваня до родимой традициі, не знам вшыткых парохій, але кєд так, то є то мале, праві невидиме явиско.

НМ-Н: Ци сут одворотны ситуациі – де давна іконова традиция єст іґнорувана, заступувана інчыма? З чого може то выходити? З браку знаня? Преференций? Пресиі спонсорів? Рішыня ідучого «з горы»?

МТ: То властиві обнимат ціліст нашой єпархіі. Ани не люблю о тым думати, бо то тема, котра ня барз болит. Вшытко ся розмыват в будякости і ниякости. Головны приміры то м.ін. поліхромія і іконостас церкви св. Тройці в Ґорлицях ци в цілости церков Покровы Богородиці в Білянці. Тота друга особливо боляча, бо находит ся в моім родинным селі, з котрого походжу і де первістні находила ся Працовня Ікон Мандиліон. То фатальный примір того, як барз мож ся не рахувати з місцевыма жытелями і намітувати своі фантазиі на тему еґзотикы защыпляной на лемківску землю. Не рахувати ся з локальном традицийом, з прошлістю той землі і єй характером.

Думам зрештом, же будова той церкви безпосередньо пересудила на моій дальшій дорозі творці ікон. Был єм єдном з невельох, котры протиставили ся будові церкви в такій формі. Консеквенциі, подля мене, поношу дотепер. Острацизм, ворогіст і тотальне іґноруваня істнуваня нашой працовні то наслідства спротиву, так думам.

Черговом приміром можут быти хоц-бы найновшы мальовила на стінах православной церкви в Креници. Промолчу варштатовый рівен (а радше його брак). В тым примірі іде о зміст. Подля мого знаня і розознаня теолоґіі іконы, передставліня Сошествія Святого Духа єст незгідне з канонами і в своій сути, з пункту пізріня православной теолоґіі – пілперечне з єй науком о Святій Тройці. Подля мене теолоґічный переказ того передставліня то апотеза Філіокве – походжыня Святого Духа од Отця і Сына. Писал єм в тій справі до церковных власти, але остаточно ня зіґнорували, бо не отримал єм одповіди на мій другій лист. Пояснил єм в ним докладні в чым  проблем і пропонувал єм конкретны розвязаня.

Посліднім часом вводит ся тіж до нашых храмів, на терені цілой державы, планной варштатовой якости туні підроблены іконы – дослівні продукуваны як надрукы, в гуротвых чыслах. То як вірус. Повинно ся з ним воювати, а кормит ся го людскым браком знаня. Тоты грецкы, неканонічны гейбы-іконы помалы забивают правдиву ікону і такы працовні як наша. Працовні, в котрых творит ся іконы подля правил старовинной православной штукы іконопису. Де цілый процес вымагат досвідчыня, часу, терпеливости, зосереджыня, схоснуваня найліпшых, дорогых материялів і мурянчаной, вельогодинной роботы. Такій творчый процес найчастійше перегрыват з тунім надруком, котрый продукує ся в 5 минут, масово копіює. Старчыт лем выповісти два госла – Греция і Гора Атос і тото отверат двері вшыткых святынь.

Што до другой части звіданя – о причыны, то хыбаль вшыткого по кус. Бракує головні свідомости і доброй волі. Фатальні сплетены елементы укладанкы, котра фінальні не веде но ничого доброго. То дорога до забытя кым мы і одкале сме пришли. Позбавліня свого «я», свого характеру. Давны поколіня, мимо браку науковых звань, мали о вельо векшу свідоміст вагы і значыня іконопису в православній Церкви. Свідоміст, же стоіт за тым о вельо веце, як лем прикрашыня середины. Завдякы тому варштатовы недостаткы і незгідніст з теолоґічным переказом не мали можливости заістнувати в церковным просторі. Не было місця на припадок. Днес, на жаль, не єст то можливе. Стало ся властиві акцептувальном частю реальности, над котром переходит ся до штоденного порядку, як бы вшытко было в порядку.

НМ-Н: Якы сут односины церковной єрархіі до Вашой працовні і до самой ідеі продолжаня карпатской іконы?

МТ: Уж єм властиві скорше по кус одповіл на тото звіданя. Найліпше звідувати в джерелі. Не люблю конфліктів, не люблю ся сварити. Люблю натоміст ясно высловлювати свою опінію і тримати ся єй, коли думам, же єст правильна. В нашій православній Церкви в Польщы єст подля мене мало місця на такы поставы. Так тото чую.

Част єрархів єст привыкнена до безвзглядной улеглости і браку права до свогой опініі підлеглых сой священників, подібні трактує вірных. Приход, кланяй ся, принимай, не дискутуй, не май свойой опініі, буд покірный і слухнячый. Без звідань. Знаме ліпше. Так тото чую. Кєд ся не хочеш пристосувати – брак покоры, гордыня. То фатальный підхід, котрый кривдит, а остаточно може довести до катастрофы. Там, де неє місця на свою опінію, свою думку, натхніня, візию, схоснуваня потенциячу, там буде реґрес, пасивніст і розпад. Люде мают ся бояти Церкви? Кого ся мают бояти? Єрархіі ци Бога? Ани ся не хочу бояти Бога, бо Бога люблю. А як ся когоси правдиві любит, то ся го не треба бояти.

НМ-Н: Ци сут дакы офіцийны вымогы ци рекомендациі, котры односят ся до стилю новых ікон і розписів церкви?

МТ: Хыбаль жартуєш. Посмотр, што ся діє довкола. Єст такє окрисліня – «свобідна американка». Думам, же то єст одповінє до того, што маме. Не люблю критикувати чужой роботы. Загальні лем повім – в векшыні то є драма. Врахувати мож в тото і реализациі професорів, як і менше ци барже знаных творців. Званя перед назвиском нич гев не рішат. Варштатовый рівен єст переважні барз низкій, часом аж фатальный. Нихто того не видит або видити не хоче. Я виджу, бо малярством занимам ся ціле жытя. Вельократно єм ся переконал, же тото, што для мене єст очывидне і видиме одраз, неконечні єст такым для чловека, котрый не мат нич спільного зо штуком. Зато не чудую ся уж, же такы річы сут можливы. То выникат просто з ризика підниманя рішыня через такы особы, котры операют ся на своіх преференциях. То барз небезпечна ситуация. Очывидно трафляют ся на обшыри Польщы успішны реализациі, але то радше выняткы як правило. Так думам.

НМ-Н: Де найчастійше реализуєте замовліня на іконы і розписы церкви? Ци сут то парохіі в Польщы, на Словациі?

МТ: То залежыт од того, хто ся до нас зголосит. Найвеце реализаций маме в Польщы. Од Щеціна, по Замосьць і Команчу. Выміню лем некотры місця: Варшава, Люблин, Холм, Біла Підляшска, Бєльск Підляшскій, Кодень, монастыры в Яблочыні, Костомлотах і Турковицях, Бжоза, Пустельня в Полетилах, Загорів ітд. Окремы іконы сут замавляны головні в Польщы. З інчых держав можу вымінити м.ін. ЗША, Австралию, Австрию. Німці, Францию, Словацию ітд. В тій остатній приміром в роках 2009-2019 розписували сме велич церков св. Кірила і Методия в Гуменным. Наш іконостас і зачатый розпис єст в церкви Рождества Богородиці в Нижній Полянці. Тото нас тішыт, бо хоц в тых двох місцях, на нашым рідным терені, хтоси глядал і нашол нас. А од 12 років не отримуєме ниякых офіцийных церковых замовлінь на обшыри перемышльско-ґорлицкой єпархіі.

НМ-Н: Што мусіло бы ся змінити, жебы Лемковина зас стала ся натуральным місцьом розвитку свойой іконовой традициі?

МТ: Предовшыткым потрібна єст едукация і одбудуваня свідомости свойой традициі. Треба перестати трактувати давну карпатску/русиньску ікону як штоси гірше або провінцийональне. Треба пошаны взглядом локального языка церковной штукы і векшой одвагы, жебы го продолжати, а не заступувати чужыма взірцями. Лемковина мусит одзыскати довіря до свойой культуры. Аж товды карпатскa/русиньскa ікона зас стане ся чымси натуральным і жывым, а не лем музейном ци історичном темом.

Середкы выґенеруваны з нашой Працовні выстарчали дотепер лем на тото, жебы утримати ся при жытю. Не были сме в силі выпрацувати грошів, жебы зреализувати мрию, якы маме од все – жебы створити в серци Лемковины – в Білянці, міцный духовый і артистичный центр, місце роботы, молитвы, контемпляциі і вытишыня. Місце, в котрым могли бы сме передавати наше знаня молодежы і діятм, будучым поколіням. Працувати над звекшыньом свідомости свойой традициі і культуры.

Тота мрия фурт остає незреализувана, але не тратиме надіі. Якісый час тому урухомили сме соспільну колекту на тоту ціль. Плянуєме заадаптувати на працовню стару хыжу по моіх дідах. Додатково хочеме переробити будинок напроти на авторску ґалерию Працовні і місце стріч. Тота колекта може ся стати добым початком, імпульсом, котрый вкаже, же тото, што робиме, має сенс і єст важне для нашой спільноты. Кєд ніт, што-ж, не зачудує ня тото. Часы тяжкы, а і я уж єм за вельо в жытю виділ.

Мотузок до колекты: Darowizna na działalność Pracowni Ikon Mandylion