Голосник

Bogdan Gambal (1965-2020). Łemkowski intelektualista, wizjoner, polityk.

Bogdan Gambal był człowiekiem wielkiego formatu. Był nad wyraz wrażliwy i empatyczny, miał ogromne wyczucie i takt. Był bezgranicznie zakochany w Łemkowynie, w jej języku, kulturze, historii i tradycjach. Poświęcił jej wszystkie swoje talenty, energię i serce. Był także koneserem i znawcą kultury i sztuki wysokiej.

Był animatorem ścisłej współpracy pomiędzy Rusinami żyjącymi w różnych krajach. Został doceniony przez Rusinów Słowacji Orderem Adolfa Dobrzeńskiego (Dobriańskiego) w lutym bieżącego, 2020 roku. Był honorowym członkiem Towarzystwa im. Aleksandra Duchnowicza w Preszowie.

Wieloletni przewodniczący Stowarzyszenia Rusa Bursa w Gorlicach i redaktor naczelny LEM.fm zmarł późnym wieczorem 2 lipca 2020 r., po krótkiej, ciężkiej i rzadko spotykanej chorobie neurologicznej, której etiologia w jego przypadku nie została do końca zdiagnozowana. Ponad 3-miesięczna walka z chorobą w wyjątkowych warunkach epidemii nie przyniosła pozytywnego rezultatu, pomimo zaangażowania lekarzy, rodziny, bliskich, przyjaciół.

Łemkowska młodość
Bogdan Gambal urodził się 26 lutego 1965 r. na zachodzie Polski w miejscowości Polkowice na Dolnym Śląsku. Jego rodzice pochodzili z miejscowości Oderne i Czarna na Łemkowynie. Choć wychował się na „Czużynie” (łem. obczyzna) i tam skończył szkoły, to od zawsze ciągnęło go w góry. W 1985 r., po skończeniu Technikum Mechanicznego w Legnicy, udał się do Krakowa, żeby studiować wychowanie techniczne w Wyższej Szkole Pedagogicznej (WSP). Zamieszkał w akademiku na miasteczku studenckim. Od razu zaangażował się w życie społeczności, która spotykała się przy parafii grekokatolickiej i w siedzibie UTSK (Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne) przy ulicy Dietla 19. Zarysowywała się wtedy silna łemkowska grupa, a Bogdana zaczęto nazywać „Młody” (bo pojawił się w środowisku młody Łemko). Jak wspominają go rówieśnicy, dobrze mówił po łemkowsku i potrafił budować życie towarzyskie, w ramach którego organizowane były m.in. wyjazdy na Łemkowynę. Rok później, w 1986 r. porzucił studia w WSP i zaczął studiować etnografię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Oprócz niego na roku było jeszcze dwóch Łemków i od 1987 r. zaczęli jeździć na obozy naukowe na Łemkowynę. Wtedy też zaangażował się w dwa projekty łemkowskie (słowno-muzyczny spektakl o wysiedleniu oraz opracowanie polsko-łemkowskiego słownika finansowanego ze środków KBN (Komitetu Badań Naukowych)). Obydwa projekty prowadziła dr hab. Helena Duć-Fajfer, która w tamtym czasie ściśle z nim współpracowała i ideowo na niego wpływała. W 1988 r. grupa studentów, a wśród nich i Bogdan Gambal, wzięła udział w organizacyjnym komitecie i zebraniu w Bielance, przygotowującym VI Łemkowską Watrę w Bartnem. Już wtedy podejmowane były próby przejęcia organizacji tej uroczystości przez działaczy związanych z UTSK. To spotkane pozwoliło utrzymać Watrę w łemkowskich rękach jeszcze kilka lat. Wydarzenia związane z kolejnymi Watrami i ostatecznie przejęciem Watry przez Ukraińców łemkowskiego pochodzenia miały znaczący wpływ na poglądy i działania Bogdana Gambala i determinowały jego późniejszą aktywność i zaangażowanie polityczne. W czasopiśmie «Hołos Watry» z 1988 r. pojawiła się jego pierwsza łemkowska publikacja w formie dwóch wierszy. Wziął również udział zebraniu założycielskim Stowarzyszenia Łemków. W 1991 r. podjął studia doktoranckie na etnografii UJ. Pod naukową opieką prof. Anny Zambrzyckiej zajmował się tematem świąt i świętowania na Łemkowynie. Studia przerwał i nie wiadomo, czy przyczyną była śmierć promotorki w 1993 r., czy konieczność podjęcia pracy zarobkowej. W kolejnych latach poszukiwał też archiwalnych dokumentów, interesował się m.in. sprawą martyrologii Łemków w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie.

Ruska Bursa
Jedną z najbardziej zajmujących go spraw była kwestia Ruskiej Bursy. Wiele razy spotykał się z bursakiem Piotrem Fecicą z Krakowa. Uzyskał od niego duże cennych wiadomości. Odnalazł również przedwojenny statut Stowarzyszenia i wspomnienia ostatniego przewodniczącego Ruskiej Bursy, Romana Maksymowicza. W czerwcu 1991 r. zainicjował spotkanie, na którym powołano do życia Stowarzyszenie „Ruska Bursa” w Gorlicach. Był pomysłodawcą idei reaktywowania Stowarzyszenia z jego oryginalnym statutem. W latach 1993-1995, 2001-2015 i 2019-2020 sprawował funkcję przewodniczącego tej organizacji. Razem z dr hab. H. Duć-fajfer koordynował proces odzyskiwania budynku i działki dawnej Ruskiej Bursy. W staraniach tych otrzymał wsparcie i pełnomocnictwo innych łemkowskich organizacji i działaczy, takich jak Jarosław Trochanowski czy Paweł Stefanowski. Proces odzyskiwania Bursy trwał 19 lat i zaangażowani w niego byli prawnicy i urzędnicy centralnego szczebla. Podpisanie aktu notarialnego własności Ruskiej Bursy przez Bogdana Gambala jako ówczesnego przewodniczącego Stowarzyszenia „Ruska Bursa” miało miejsce 9 września 2009 roku w Gorlicach.
Jednocześnie od 2006 roku Bogdan Gambal koordynował wszelkie działania organizacji, a przede wszystkim remont generalny budynku, który latami pozostawał mocno zaniedbany. Razem z Ireną Kwoką, aktywną działaczką Ruskiej Bursy, przeszli trudną formalną drogę związaną z projektami, pozwoleniami i wreszcie – finansowaniem tej inwestycji. Od początku istnienia systemu grantowego redagował i koordynował liczne wnioski na zadania, których celem był rozwój i ochrona łemkowskiej kultury i tożsamości, m.in. biblioteka, ośrodek kultury, działalność wydawnicza i wiele innych.

Radio Lem.fm
W 2010 r. Bogdan Gambal wyszedł z inicjatywą stworzenia łemkowskiego internetowego radio, które dziś znamy pod nazwą LEM.fm. Działanie to otworzyło nowy rozdział i jakość dla łemkowskiej publicystyki i dziennikarstwa. Od 2011 r. formuje się grupa, która codziennie produkuje, rejestruje, rewitalizuje i tworzy łemkowskie treści. Oprócz radia intensywnie rozwinął się również internetowy portal, wydawnictwo muzyczne i wiele innych pojedynczych akcji. Bogdan był redaktorem naczelnym radia w latach 2011-2012 i ponownie od 2015 aż do śmierci.

Redaktor i dziennikarz
Równolegle z obowiązkami związanymi z organizacją, Bogdan Gambal zajmował się działalnością publicystyczną. Od początku istnienia naukowego czasopisma „Rocznik Ruskiej Bursy” regularnie pisał teksty naukowe i redagował rozdział “Dokumenty”. Publikował także w dwumiesięczniku „Besida”, a później w dwutygodniku „NNInfoRusyn” i „Hołos Rusyna”. W radiu LEM.fm redagował awangardowe programy, m.in. Hrawce, Tyżden dozadu, Raz Dwa Try, Propaganda, przeprowadził setki wywiadów, relacji i transmisji. Był również gospodarzem codziennego programy prowadzonego na żywo Frysztyk.

Instytut Łemkowski
Oprócz wielu innych strategicznych i wizjonerskich pomysłów, idée fixe Bogdana Gambala było powołanie do życia profesjonalnej Łemkowskiej Instytucji Kultury. Po stworzeniu podkomisji działającej przy Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych był tam delegowany ówczesną przedstawicielką środowiska łemkowskiego, dr hab. H. Duć-Fajfer, i mocno angażował się w jej działalność. Przedstawił m.in. dopracowany projekt instytutu, w którym dominowały aspekty naukowe, wydawnicze i edukacyjne. Do szerokich konsultacji w tej sprawie zaprosił wszystkie łemkowskie organizacje, a inspirował się wyłącznie perspektywą ogónołemkowskiego dobra. W 2010 r. złożył wniosek do właściwego ministerstwa o powołanie takiej jednostki. Niestety, do dziś wniosku nie rozpatrzono, do czego przyczynili się w dużej mierze konkurencyjni łemkowscy i ukraińscy działacze, brak jedności w środowisku oraz niesprzyjająca atmosfera polityczna.

Шеруй.

О авторі

Павльо Малецкій

Єст адюнктом AGH Науково-Технічного Університету в Кракові. Скінчыл з выріжніньом маґістерскы студиі з Автоматыкы і роботыкы та Інжынєриі звуку. На механічным выділі AGH в 2013 році оборонил докторску дисертацию на тему "Евалюация субъєктывних і объєктывних прикмет акустычного простору, поміщынь о долгым часі поголосу". Його науковы заінтересуваня зосереджают ся на психоакустыці, а особливо на перцепциі хоровой музыкы в присутности поголосу, але тіж інтенсывні працує над модерныма амбісонічныма техніками синтезы звуку. Єст автором більше як 50 науковых дописів і лавреатом вельох нагорід і стипендий, м.ін. Стипендиі Президента Міста Кракова, ци европейского проєкту Доктус. Был долголітім членом ансамблю Лемковина і хору Ірмос. Бывшый ведучий заряду Стоваришыня Руска Бурса. -------------------------------------- Pawel Malecki was born in Gorlice, Poland in 1985. He received his M.Sc. (Tech.) in mechanics, and Ph.D. degree in vibroacoustics from the AGH University in Cracow, Poland, 2013. His thesis "Evaluation of objective and subjective factors of highly reverberant acoustic field" focused on psychoacoustic aspects of choral music perception in the diffused field. His main research tools were auralization techniques combined with ambisonics. He works at the AGH University and as a freelancing sound engineer and acoustic consultant. Dr. Malecki has designed the acoustics of the recording studio in the new AGH University Media Center. He is an officer of the Polish Acoustical Society.

Коментарі