Матура з лемківского языка – три особы в цілій Польщы. «То спосіб вказати, кым сме»

Три особы в цілій Польщы писали того рока матуру з лемківского языка, хоц декляраций было шіст. Еґзамін прошол в трьох містах: в Ґлоґові, Перемышли і во Вроцлаві. Єдном з матуристок была Зузанна Прокопчак з Ґлоґова, для котрой выбір предмету был свідомым рішыньом, звязаным з достоменністю і культурном памятю.

Зузанна здавала іспыт в своій школі – II Загальноосвітным Ліцею ім. М. Коперніка в Ґлоґові. Як признає, вышовшы зо салі, чула полегшыня. «По еґзаміні чую ся барз добрі. Аркуш ня не зачудувал і мам почутя, же добрі мі пішло» – оповідат.

До выбору были дві темы. Перша з них то: «Як в літературі представляны сут Русины/Лемкы? Порівнай способы іх описуваня в вершах Александра Духновича Я Русин і Івана Русенка Лемкы». Друга тема то: «Ци історичны подіі можут інспірувати творців? Розваж проблем, одкликуючы ся до фраґменту допису Наталиі Малецкой-Новак «Голос». Медже фольклором а формом і выбраного тексту з лемківской літературы».

Зузанна рішыла писати выпрацуваня на першу тему. «Выбрала єм анализу вершів, котры в позитивный спосіб оповідали о Лемках, іх місци в істориі, значыню родины, віры і жытя в спільноті» – пояснят.

Язык хыжы, а не лем еґзаміну

До матуры з лемківского языка Зузанна рыхтувала ся сама. Чытала книжкы, перезерала аркушы з попередніх років. Як підркрислят, основным было, же з языком має контакт од дітины. «Лемківскій язык знам з хыжы, бесідуєме ним наштоден. Писати навчыла ня учытелька Маргарита Гербут іщы в основній школі на занятях лемківского языка. Коли практикує ся тото през рокы, еґзамін не єст ничым трудным» – бесідує матуристка.

Стресу тіж не было. «Комісия была барз жычлива і од початку зробила добру атмосферту» – додає.

Окрем лемківского, Зузанна здає тіж анґлицкій язык на пошыреным рівни, математику і хімію. По матурі плянує студиювати на Вроцлавскій Політехніці.

«Мы нарід, котрый має свій язык і культуру»

Як признає, долго не знала, же матура з лемківского є в загалі можлива. «Коли єм ся о тым дознала, од раз подумала-м, же хочу спрібувати. Підперла ня родина і знаємы, котры здавали тот еґзамін в попередніх роках» – оповідат.

Як бесідує, хоц до матуры з лемківского языка пише барз мало люди, то сам факт здаваня має глубше значыня. «То для ня спосіб вказати, же мы нарід, котрый має свій язык і культуру. Вельо осіб фурт не знат, кым сут Лемкы. Чую одповідальніст за тото, жебы о нас памятати і передавати тоту історию дале» – підкрислят. Зузанна од парох років выступує по світі разом з Кычером, а єй дідове походят зо Ставишы і Бодаків.

Перемышль – матура в украіньскым ліцею

Дургій матуриста, котрый писал матуру з лемківского языка, здавал еґзамін в украіньскым ліцею ім. М. Шашкевича в Перемышли. Як передала дирекция школы, для комісиі был то першый матуральный еґзамін з лемківского языка, а сама подія выкликала вельо заінтересувня – тіж з огляду на рідкіст предмету. Кєд іде о школу, была то уж для них друга матура з лемківского языка – перша одбыла ся в 2019 році.

Третя особа здавала еґзамін во Вроцлаві, в VIII Загальоосвітным Ліцею ім. Б. Кшывоустого.

Символичный контекст має факт, што єден з так нечысленных еґзамінів з лемківского языка прошол як раз в украіньскым ліцею. Особливо, же в публичній дебаті фурт являют ся голосы о статусі того языка. Припомнийме, што в єдній з выповіди спілведучый Спільной Комісиі Уряду на Нацийональных і Етнічных Меншын Григорий Куприянович – і при тым представник украіньской меншыны – окрислил лемківскій язык як діалект. Дирекция перемышльской школы не хотіла однести ся до той квестиі, але позитивні оцінила активніст матуристы.

«Тот еґзамін был важный для нашого матуристы. Пережывал го». Як подала директорка ліцею  Йоанна Баран ученик рыхтивал ся до еґзаміну сам, єст выхованый в лемківскій культурі і добрі ослуханый з языком. Для еґамінацийной комісиі была то перша нагода, жебы брати участ в матурі з того языка. Сам еґзамін выкликал зацікавліня – іщы перед еґзаміном матуриста привюл пару зворотів для запрезентуваня, як звучыт язык.

Директорка звернула увагу, же хоц матура з лемківского языка не перекладат ся на додатковы пункты в рекрутациі, єст видимым сиґналом амбіциі і пошаны до культуры і традициі, з котрой выводит ся ученик.

Вшыткым матуристам сердечні ґратулюєме!

Аркуш з тогорічной матуры найдете гев: MMZZ-R0-100-2605