Русиньскый музей хоче СНМ перенести до іншой будовы. Натеперь в рамках Пряшова

Як в понедільок 8-го юна інформовала аґентура TASR, Словацькый народный музей дочасно перенесе СНМ – Музей русиньской културы в Пряшові із теперішньой будовы, де колись были касарні, до іншых просторів, котры має резорт културы в рамках міста.

Про аґентуру то в понедільок потвердила ґенерална директорка СНМ Вєрослава Бернатова. За їй словами має СНМ выпрацованый технічных стан будовы, в котрій є музей, і тот не є добрый.

Перенесіня має быти „дочасне“

„Одбыла ся внутрішня реконштрукція просторів, де находять ся експозіції того музея. Што до перенесіня, дочасно перемістиме тот музей до просторів, котры маєме доїднаны в рамках нашой резортной орґанізації в Пряшові, жебы сьме музей не зрушыли, лишыли контінуалну презентацію русиньской културы,“ повіла Бернатова.

Ґенерална директорка бісідовала і о вопросі перенесіня музея до Меджілаборець, но в тім вопросі, котрый перед часом одкрыла як свою пожадавку Рада русиньскых реґіонів Словакії, не было іщі дефінітівно вырішено. Припомянула, же о тім діскутовала з представителями Русинів на недавній стрічі.

„Хочу підкреслити, же музей є збіркотворча інштітуція, котра мусить брати до увагы вшыткы аспекты про ці уж перенесіня, творіня або выникнутя нового музея. Мы о тім бісідовали з оглядом на одкрыты вопросы із представителями Рады влады СР про народностны меншыны. Зохабили сьме собі по договорі із вшыткыма актерами тот простор отвореный, і фіналне рішіня не было,“ повіла ґенерална директорка із тым, же „поставліньом меншыновых култур інтензівно занимаме ся із міністерков а резортом културы, і підтримуєме головно концепт меншыновых култур в тім, же не іде о камянны музеї, котры суть на єднім місці, але жебы розсяг підпоры меншыновых култур ішов до реґіонів або ся мінімално підпорив концепт.“

„Мы маєме на чісло жытелів величезне множество народных културных памяток або културных памяток, і жебы то зефектівнити, потребуєме зробити концепцію того, як наприклад в припаді русиньского музея, же то велика будова, є то неефектівне, енерґетічный цертіфікат якбач жаден. Значіть, не можеме вымітати грошы на енерґії, але мусиме то ціле зефектівнити,“ повіла міністерка културы Мартіна Шімковічова, номінантка SNS.

Зміны в русиньскім музею од октобра

Зміны в СНМ – Музею русиньской културы почали діяти ся в октобрі минувшого року, коли была із дня на день одкликана директорка Люба Кральова, яка была у функції од авґуста 2019-го року.

Од того часу має музей уж другого повіреного директора. Наперед ним быв Ян Пивоварник, котрый быв єдночасно рядным директором СНМ – Музея україньской културы у Свіднику. Од апріля того року, коли Пивоварник став ґенералным директором Словацького технічного музея в Кошыцях, повірена веджіньом русиньского і україньского музея стала робітничка україньского музея – Людмила Ражина.

На кінцю мая СНМ выписав конкурз на рядного директора СНМ – Музея русиньской културы. Заінтересованы можуть голосити ся до 16-го юна.

За нашыма інформаціями уж повіреный директор Пивоварник мав робітникам русиньского музея бісідовати о тім, же музей із сучасной будовы піде до іншых просторів. Покля ся нич не змінить на рішіню резорту културы і СНМ, новый директор буде мусити рішыти перенесіня музея до „дочасных“ просторів.

Пожадавка на перенесіня музея до Меджілаборець

В часі, коли быв Пивоварник повіреным директором русиньского музея, Рада русиньскых реґіонів Словакії прияла на своїм сеймі у марцу становиско, же жадають перенесіня СНМ – Музея русиньской културы до Меджілаборець. Із тов пожадавков вышли пізніше представителі той орґанізації до медій.

Проти такой пожадавкы ясно поставили ся як Русиньска оброда на Словеньску (РОС), котра має найвекшу заслугу на выникнутю СНМ – Музея русиньской културы в Пряшові, так і Округлый стіл Русинів Словакії (ОСРС).

Выконный выбор РОС на своїм засіданю в апрілю односно той темы прияв і становиско. „Русиньска оброда на Словеньску выражать знепокоїня над сучасным станом той інштітуції і підкреслює, же їй далшый розвиток мусить быти пріорітов штату в одношіню ку русиньскій народностній меншыні. Поважуєме за природне і жадуче, жебы на челі стояла фахово здатна особность спосеред Русинів, котра знає середовиско, културу і потребы русиньской комуніты,“ пише ся в становиску РОС односно того, же музей не мать рядного директора од одкликаня Кральовой.

„Выконный выбор РОС занимав ся і медіалізованыма задумами о перенесіню резіденції Музея русиньской културы із Пряшова до Меджілаборець. Што до того вопросу, маєме єднозначне становиско – не сьме згодны із змінов резіденції музея, і поважуаєме за потребне заховати його діятельность в Пряшові, пише ся в становиску з тым, же „Пряшів  є природным історічным, културным і інштітуціоналным центром Русинів на Словакії. Концентрованя вызначных русиньскых орґанізацій, културных і освітніх інштітуцій, як і його доступность про Русинів із вшыткых реґіонів Словакії творять добры условія про далшый розвиток музея.“

Вопросом занимало ся і майове засіданя ОСРС. Председа ОСРС Мілан Піліп втогды інформовав членів, же в найблизшых днях ку тій тему представителі платформы стрітять ся із веджіньом Словацького народного музея.

Стріча з ґенералнов директорков

Піліп уж перед засіданьом ОСРС ословив ґенералну директорку СНМ Вєрославу Бернатову із жадостьов о стрічу ку темі музея. На стрічу запропоновав за русиньску сторону трьох членів Рады влады СР про народностны меншыны, меджі котрыма є Піліп, Мартін Караш – єдночасно председа РОС, і Петро Медвідь. Четвертого члена делеґації запропоновав Петра Штефаняка, бывшого председу ОСРС, котрый є і шефом културной комісії ОСРС а проблематіку музея рішыть довгодобо.

Бернатова на стрічу закликала і представителів Рады русиньскых реґіонів, за котру взяли участь Мірослав Бобер, Володимір Противняк – якый є єдночасно і членом Выконного выбору РОС, котрый має неґатівне становиско ку перенесіню музея, пріматор Меджілаборець Владислав Вышньовскый і Мірослав Кереканич.

Обидві стороны собі вымінили свої арґументы за і проти перенесіня музея до Меджілаборець. На кінцю стрічі Бернатова інформовала участных, же в тім році нияк не роздумує о перенесіню музея до Меджілаборець. Спомянула, же будова в Пряшові не є в добрім стані, і хоче музей перенести в рамках Пряшова до новых кліматізованых просторів. Як сама повіла, не мать повинность участных інформовати, до котрых просторів то буде. Так само бісідовала о тім, же по новім році хоче СНМ обще отворити вопрос народностных музеїв, нелем русиньского, і рішыти то, як бы мали в будучности фунґовати тоты музеї.

З боку СНМ на стрічі не хотіли одкрывати ани вопрос русиньскых артефактів, котры суть доднесь в СНМ – Музею україньской културы в Свіднику, хоць представителі ОСРС і РОС то хотіли обговорити. Навспак, представителі реґіонів на стрічі высловили ся, же не мають інтерес рішыти україньскый музей і артефакты в нім, бо за словами єдного члена делеґації в Меджілабірцях собі выбудують силный русиньскый музей, і вопрос артефактів є чутливый, не хотять напругы меджі Словацьков републіков і Українов.

Меджі русиньскыма орґанізаціями, котры реално довгы рокы роблять на ниві русиньской културы є довгодоба згода, же артефакты, котры суть доднесь в україньскім музею, і суть презентованы як ураїньскы, мусять перейти до маєтку русиньского музея.

Бернатова так само на кінцю стрічі повіла, же ку темі бы ся знова хотіла стрітити даколи восени, жебы собі продумати дакотры вопросы, коли были на стрічі презентованы.

Стан будовы як арґумент

Перенесіня музея, котрый є днесь у властній будові, до іншых просторів в рамках Пряшова арґументує ся злым станом будовы. Но треба підкреслити, же на злый стан будовы довгы рокы звертали увагу як русиньскы орґанізації, так членове за русиньску меншыну в попереднім Выборі про народностны меншыны і етнічны ґрупы, як і в сучасній Раді влады СР про народностны меншыны, довгы рокы. Мінімално од року 2018.

Хоць представителі Русинів жадали рішіня, котре бы принесло велику реконштрукцію будовы, тоты пожадавкы не рефлектовав ани попередній довгорічный ґенералный директор СНМ Браніслав Паніс, ани влады, ці то была попередня влада Роберта Фіца, пак Петра Пеллеґріні, Іґора Матовіча, Едуарда Геґера ці Людовіта Одора. Русиньскый музей не быв у центрі інтересу.

Наперек тому Кральовій як директорці подарило ся зреконштруовати цілый єден тракт будовы в рамках інтерьєру, де выникли репрезентатівны просторы, якы сповнюють условія, жебы могли служыти як музейны. У 2021-ім році в музею одкрыли Выставну салу Михала Дубая.

Тема резонує, позіції суть неясны

Тема русиньского музея, і вдяка посліднім медіалным высловам із боку СНМ і Міністерства културы СР, резонує. Русиньскы орґанізації і актівісты боять ся того, же крокы ведуть ку ліквідації русиньского музея в Пряшові. А головно ку страті властной будовы.

Выникло і анонімне писмо, котре мали пісписати „сіґнатарі із рядів неспокійных гражданів русиньской народности“. Кедьже іде о анонім, про коректность із нього не будеме цітовати. Но писмо дістали русиньскы орґанізації, але і Світовый конґрес Русинів, державны орґаны СР ці Секретаріат Рамкового договору на охрану народностных меншын Рады Европы.

Є вопросом, ці писмо хтось із компетентных орґанів буде брати серьйозно, кедьже є анонімне.

Бісідує ся кулоарно о тім, же музей, котрый днесь має к діспозіції 2000 квадратных метрів, піде до о давдцять раз меншых просторів у Научній бібліотеці в Пряшові.

Зато ОСРС робить далшы крокы. Председа Піліп ословив минувшый тыждень ґенералну директорку СНМ, жебы дала ясны одповіді на вопросы. ОСРС ся окрем іншого звідать, ці СНМ рахує зо сучаснов будовов СНМ – Русиньского музея в Пряшові в будучности, покля бы ся нашли грошы на реконштруцкію, або будову хоче резорт културы продати, і русиньскый музей так прийде о свою будову. Так само ОСРС жадать ясну одповідь на то, до котрых просторів музей має іти, ці суть адекватны, і коли бы ся то мало зреалізовати.

Окрем того ОСРС почав робити і далшы крокы, котры мають вести ку захованю русиньского музея в Пряшові, і то в адекватных тій інштітуції просторах.