Сумар дня на 29. вересня/септембра 2026 р.

Приносиме вам сумар медияльной ґрупы ЛЕМ.фм+ на ден 29. вересня/септембра 2026 р.

Уж є нова «Бесіда»

Вышло нове, осіннє чысло двомісячника «Бесіда», пресового орґану Стоваришыня Лемків, за місяці вересен-жолтен. В найновшій «Бесіді» мож чытати статі м.ін. о краківскій выставі «Енді Варголь. Од крискы до леґенды», лемківскым языку, творчости Миколая Буряка, а тіж дальшу част циклю посвяченого доли Лемків. Не бракує споминів, історичных текстів і постійных рубрик. В тым чыслі нашол ся тіж експериментальный текст приготовленый при схоснуваню штучной інтеліґенциі. За зрыхтуваньом того експерименту стоіт проф. Павел Малецкій. Автоматичну транскрипцию стрічы выконал модель ASR Whisper, a єй скорочыня і редакцию ChatGPT 5.5. Переклад на лемківскій за lemko.tools. Найновше чысло «Бесіды» доступне є м.ін. в бібліотеці Руской Бурсы в Ґорлицях і в локальных кругах Стоваришыня Лемків, а електронічну версию мож найти на вебсайті Стоваришыня Лемків.

Вернісаж выставы Давида Здобыляка

В пятницю 9. жолтня/октобра о 17.00 год. в Інституті Нематерияльной Спадковины Карпатскых Наций в Людзьмєжы одбуде ся вернісаж выставы Давида Здобыляка пн. «Чом ты, хмаро, заздростиш». Наголовок выставы был взятый з лемківской пісні «В темну нічку в убочы». Як подає автор, презентувана експозиция одкликує ся м.ін. до істориі і досвідчыня втраты. Давид Здобыляк є малярьом лемківско-польского походжыня, абсольвентом Академіі Красных Штук ім. Яна Матейкы в Кракові і доктором красных штук. В своій творчости порушат м.iн. темы звязаны з лемківскым дідицтвом, родинном історийом і досвідчыньом выселінь. Його працы были презентуваны на вельох выставах м.ін. на выставі «Формы присутности. Штука Лемків/Карпатскых Русинів» в Державным Етноґрафічным Музею в Варшаві. Вернісаж буде тіж нагодом до стрічы з традицийном музиком. Підчас одкрытя выступит ансамбль Лада. Експозиция буде доступна в Людзьмєжы до 29. листопада/новембра того рока.

«Òpi» – кашебскы віруваня і демонолоґія в кiнах

На початку 2027 рока до польскых кін трафит «Òpi», фольк-горрор в режысериі Марты Ґєц, котрый представлят історию 18-річной Тріны, яка, одкрываючы родинны секреты, познає тіж своє кашебскє коріня. Выняткове є, же творці образу сігают до фольклору кашебской меншыны і роблят го важным елементом і основом фільму. Інспірацийом для «Òpi» стали ся кашебскы віруваня і демонолоґія, а в фільмі схоснувано тіж кашебскій язык. Продукция была презентувана на Фестівали Польскых Фабулярных Фільмів в Ґдыні, а тіж нашла ся в проґрамі Brooklyn Horror Film Festival.

Вмер шлезскiй дiяч Альойзы Лыско

22. вересня/септембра, маючы 84 рокы, вмер Альойзы Лыско – писатель, краєзнавця, учытель і соспільный діяч, через десятилітя звязаный з документацийом істориі, языка і традициі Выжнього Шлеска. 24. вересня/септембра был похованый в родинных Бойшовах. Лыско лишыл богатый літературный і публицистичный доробок, посвяченый предовшыткым досвідчыням жытелів Выжнього Шлеска. Писал медже інчыма о доли Шлезаків, браных в часі II світовой войны до Вермахту, локальных традициях і шлезскій памяти. Был тіж самоурядовцьом, радным і послом до Сойму, єднак особливе місце в його діяльности занимала праца для захованя шлезской культуры, языка і памяти о істориі реґіону. Вєдно з його смертю шлезска спільнота стратила єдного з важных документалистів і популяризаторів свойого дідицтва.